(۵۴۷۵) آیا شیر دادن زن یائسه به کودک زیر دو سال باعث محرمیت می‌شود؟

(۵۴۷۵) سوال: در صورتی که زنی پیر که به سن یائسگی رسیده، شیر در پستانش جاری شده و از آن شیر پنج بار به کودکی زیر دو سال بدهد، حکمش چیست؟ آیا این شیر باعث محرمیت می‌شود؟ در صورتی که زن شیر دهنده شوهری نداشته باشد، پدر شیری این شخص چه کسی خواهد بود؟

جواب:

شیرخوارگی باعث ایجاد همان محرمیتی می‌شود که به وسیله‌ی نسب نیز ثابت می‌شود؛ به دلیل فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که: «هر محرمیتی که از تولد حاصل می‌گردد، از شیرخوارگی نیز حاصل می‌شود».[۱] محارم نَسَبی هفت گروه هستند که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در این آیه به آنها اشاره فرموده است: {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ} [نساء: ۲۳]: (مادرانتان و دخترانتان و خواهرانتان و عمه‌هایتان و خاله‌هایتان و دختران برادر و دختران خواهر). نظیر اینها از شیرخوارگی نیز به نص حدیث رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که بالاتر به آن اشاره کردیم، محرم هستند.

البته الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به قسمتی از آنها در این آیه اشاره فرموده: {وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ} [نساء: ۲۳]: (و مادرانی که شما را شیر داده‌اند و خواهران شیریتان)، که در اینجا به این دو گروه از باب اینکه نمی‌توان با آنها ازدواج کرد، اشاره نموده است. بنا بر این احکامی که در شیرخوارگی و نسب یکی هستند، محرمیت و تحریم ازدواج با آنهاست که نگاه کردن به زن، خلوت با او و سفر رفتن با او به خاطر محرمیت، اشکالی ندارد. اما احکام نسب در رابطه با میراث و دیه و نفقه و غیره، در شیرخوارگی داخل نمی‌شود. همچنین، شیرخوارگی زمانی معتبر است که پنج بار به بالا بوده و قبل از دو سالگی صورت گرفته باشد.

با این توضیح، جواب سوالی که پرسیده شد، دانسته می‌شود. زیرا شیرخوارگی که به آن اشاره کرد، بیشتر از پنج بار و قبل از دو سالگی بوده و بر این اساس، زنی که به این بچه شیر داده، مادر شیری او به حساب می‌آید؛ زیرا این آیه که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ} [نساء: ۲۳]: (و مادرانتان که شما را شیر داده‌اند)، عام است؛ حتی اگر شیر در این زن بعد از اینکه به سن یائسگی رسیده، جاری شده باشد.

حال اگر این زن شوهر داشته باشد، کودک شیرخورده، بچه‌ی او به حساب می‌آید. همچنین بچه‌ی کسی که شیر زن به خاطر او جاری شده، محسوب می‌شود. اما اگر شوهر ندارد؛ یعنی ازدواج نکرده، اما شیر در پستانش جاری شده، در این صورت مادر بچه‌ای که به او شیر داده به حساب می‌آید و این بچه، دیگر پدر شیری ندارد.

نکته‌ی دیگر اینکه تعجبی ندارد اگر بچه‌ای، مادر شیری داشته باشد، اما پدر شیری نداشته باشد. همچنین جای تعجب نیست اگر کودکی، پدر شیری داشته باشد، اما مادر شیری نداشته باشد. توضیح چنین است:

صورت اول: اگر زنی از شوهرش شیر دار شده و دو بار به کودکی شیر دهد، سپس شوهرش او را طلاق داده و او پس از اتمام عدّه، با مرد دیگری ازدواج کرد و از او حامله شد و بچه به دنیا آورد و با شیری که دارد، سه بار دیگر به آن کودک شیر بدهد، مادر شیری او به حساب می‌آید؛ زیرا پنج بار او را شیر داده است. اما این کودک دیگر پدر شیری ندارد؛ زیرا پنج باری که شیر خورده، همه به خاطر وجود یک مرد نبوده است.

صورت دوم: این است که کودک، پدر شیری داشته باشد، اما مادر شیری خیر. بدین صورت است که ممکن است مردی دو زن داشته باشد. یکی از زن‌ها دو بار به این کودک شیر می‌دهد و زن دیگر، سه بار او را شیر می‌دهد. در چنین حالتی، او فرزند شوهر این دو زن است؛ زیرا از شیری خورده که به خاطر وجود این مرد، به وجود آمده است. اما دیگر مادر شیری ندارد؛ زیرا از یک زن دو بار و از زن دیگر، سه بار شیر خورده است.

[۱] تخریجش قبلا ذکر شد. لفظ حدیث چنین است: «يَحْرُمُ ‌مِنَ ‌الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ من الولادة».

تعداد بازدید: 28

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: ما حكم لبن المرأة التي بلغت سن اليأس إذا درت لبنا على طفل فأرضعته خمس رضعات فأكثر في الحولين؟ وهل اللبن هذا ينشر الحرمة؟ ومن يكون أباه من الرضاعة، فقد تكون المرأة المرضعة بلا زوج؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الرضاع مُحرّم يثبت به من التحريم ما يثبت بالنسب؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم «يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ مِنَ الْوِلَادَةِ». والمحرمات من النسب سبع، ذكر هنَّ الله تعالى في قوله: ﴿ حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ ﴾ [النساء: ۲۳]. فنظير هنَّ من الرضاع يَحرُم بنَص رسول الله صلى الله عليه وسلم الذي أشرنا إليه آنفًا.

وقد ذكر الله تعالى طَرَفًا منه في قوله: ﴿ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ ﴾ [النساء: ۲۳] . ذكر هاتين في جملة المحرمات في النكاح، فيثبت بالرضاع من أحكام النسب المَحْرمية وتحريم النكاح، ويتفرع على المحرمية جواز النظر إلى المرأة، والخلوة والسفر، ولكن لا يثبت بالرضاع شيء من أحكام النسب فيما يتعلق بالميراث والعَقْل – أي الديَّة والنفقات، ونحو ذلك، ولا يكون الرضاع مؤثرًا حتى يكون خمس رضعات في الحولين قبل الفطام.

والسؤال الذي سألت عنه هذه السائلة يتبين جوابه بما ذكرنا، فإن الرضاع الذي أشارت إليه كان خمس رضعات في الحولين، وعلى هذا فتكون المرضعة أما لهذا الرضيع من الرضاع؛ لعموم قول الله تعالى: ﴿ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ ﴾ [النساء: ۲۳] . حتى إن كان اللبن قد در بعد أن بلغت سن الإياس.

ثم إن كانت ذات زوج فإن الولد الرضيع يكون ولدا لها، وولدا لمن نسب لبنها إليه، وإن لم تكن ذات زوج؛ بأن لم تتزوج، ثم دَرَّت فإنها تكون أما لهذا الولد الذي أرضعته، ولا يكون له أب من الرضاع.

ولا تستغرب أن يكون للطفل أمّ من الرضاع، وليس له أب، ولا تستغرب أيضًا أن يكون له أب من الرضاع، وليس له أم: فالصورة الأولى: لو كان هناك امرأة أرضعت هذا الطفل رضعتين من لبن كان فيها من زوج، ثم فارقها ذلك الزوج، وتزوجت بعد انتهاء العدة بزوج آخر، وحملت منه، وأتت بولد فأرضعت بقية الرضاع للطفل السابق، فإنها تكون أما له من الرضاع؛ لأنه رضع منها خمس رضعات، ولا يكون له أب؛ لأنها لم ترضع بلبن رجل خمس رضعات فأكثر، أي لم ترضع بلبن رجل واحد خمس رضعات فأكثر.

الصورة الثانية: وهي أن يكون للطفل أب من الرضاع، وليس له أم: فمثل أن يكون لرجل زوجتان أرضعت إحداهما هذا الطفل رضعتين، وأرضعته الأخرى تمام الرضعات، ففي هذه الحال يكون ولدًا للزوج؛ لأنه رضع من اللبن المنسوب إليه خمس رضعات، ولا يكون له أم من الرضاع؛ لأنه لم يرتضع من امرأة إلا رضعتين، ومن الأخرى إلا ثلاث رضعات.