(۵۴۶۷) حکم نکاح پس از کشف رضاع

(۵۴۶۷) سوال: با یکی از اقوام ازدواج کرده و دارای دو فرزند هستم. اما بعد از به دنیا آمدن فرزندانم، معلوم شد که این خانم، خواهر شیری من است. آیا از او جدا شوم؟ حکمش چیست؟

جواب:

پاسخ به این سوال نیازمند چند چیز است:

اول: شیرخوارگی که محرمیت به وجود می‌آورد، چطور است؟ هر شیرخوارگی که پنج بار به بالا باشد، و هر بار شیر خوردن با مرتبه‌ی دیگر فاصله داشته باشد؛ مثلا بار اول ساعت یک، بار دوم ساعت دو، بار سوم ساعت سه، بار چهارم ساعت چهار و بار پنجم ساعت پنج باشد، باعث ایجاد محرمیت می‌گردد. اما اگر یک بار، دو بار، سه بار یا چهار بار شیر بخورد و در هر چهار بار هم سیر شود، هیچ تاثیری ندارد؛ به دلیل روایتی که در صحیح مسلم از ام المومنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا آمده که: «یکی از چیزهایی که در قرآن نازل شده بود، این بود که ده بار شیرخوارگی، باعث ایجاد محرمیت می‌شود. سپس این حکم نسخ شده و حکم جدید آمد که با پنج بار شیرخوارگی، محرمیت ایجاد می‌شود. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حالی از دنیا رفت که این آیات هنوز در قرآن قرائت می‌شد».[۱] یعنی این حکم، نسخ شده بود. اما بعضی از صحابه هنوز خبر نداشتند که نسخ شده و به همین خاطر بعد از وفات رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنوز آن را تلاوت می‌کردند. اما برخی دیگر از صحابه، اطلاع داشتند که این آیه نسخ شده و دیگر آن را تلاوت نمی‌کردند. به همین خاطر در قرآن اثری از تعداد دفعات شیرخوارگی مشاهده نمی‌کنید. بلکه در قرآن این چیزها را مشاهده می‌کنید: {وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ} [نساء: ۲۳]: (و مادرانتان که شما را شیر داده‌اند)، {وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ} [بقره: ۲۳۳]: (و مادران، نوزادانشان را شیر بدهند)، {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} [طلاق: ۶]: (اگر – نوزادانتان را – برایتان شیر دادند، اجرتشان را پرداخت نمایید). یعنی در قرآن چیزی نیامده که تعداد شیرخوارگی را معلوم کند. بلکه سنت این را معلوم کرده است.

دوم: شایسته است که وقتی کسی از زنی شیر می‌خورد، اسم آن زن را نوشته و اسم کسی که به او شیر داده را نیز بنویسند تا بعدا اشتباهی در این زمینه پیش نیاید؛ چون احیانا شیرخوارگی وقتی معلوم می‌شود که ازدواج صورت گرفته باشد و چه بعد از اینکه چندین بچه به دنیا آمد، مشخص شود شیرخوارگی دارند که در این حالت، جدایی بسیار سخت است.

سوم: شایسته است که شیرخوارگی اعلان شود و بین خانواده هم پخش شود؛ تا فراموش نشود. چون حتی اگر این را در کاغذی هم بنویسند، ممکن است کاغذ گم شده یا پاره گردد و در این صورت، مساله‌ی شیرخوارگی، فراموش شود. اما وقتی بین خانواده مشهور باشد که فلان زن به فلانی شیر داده و آن زن و دخترانش با این پسر که از او شیر خورده، ملاقات کنند و جلوی او حجاب نکنند، شیرخوارگی اشتهار یافته و منتشر می‌شود و دیگر ترسی از این نیست که فراموش شود و اشتباهی پیش بیاید.

پس از این به سراغ جواب سوال این برادر می‌رویم که با زنی از نزدیکانش ازدواج کرده و از او دارای فرزند شده و بعدا معلوم شده این زن، خواهر شیری اوست؛ آیا باید از او جدا شود یا خیر؟ می‌گوییم: بله، بر او واجب است که از این خانم جدا شود؛ زیرا معلوم شده که عقد نکاح، باطل است و بنا بر این باید از او جدا شود. اما فرزندانی که در این میان به دنیا آمده‌اند، مشروع هستند و هم فرزندان پدر هستند و هم فرزند مادر؛ زیرا فرزندی که از نزدیکی شبهه‌آمیز به دنیا آید، به پدرش ملحق می‌شود؛ زیرا شرع بر اثبات نسب و ملحق کردن فرزند به شخص معلوم، حریص است. از این رو وقتی فرزندی از نزدیکی شبهه‌دار به وجود آمد، نسبش به همان مردی که جماع کرده، ملحق می‌شود.

[۱] تخریج آن قبلا بیان شد. لفظ حدیث چنین است: «كَانَ فِيمَا أُنْزِلَ مِنَ الْقُرْآنِ: ‌عَشْرُ ‌رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ يُحَرِّمْنَ. ثُمَّ نُسِخْنَ: بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ. فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُنَّ فِيمَا يُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ».

تعداد بازدید: 39

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: تزوجت من إحدى أقاربي وأنجبت طفلين، واتضح لي بعد الإنجاب أنها أختي من الرضاعة، فهل أنفصل؟ وما حكم ذلك؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: الجواب على هذا السؤال يحتاج إلى أمور: أولا: ما الرضاع المحرم ؟ الرضاع المحرّم: ما كان خمس رضعات فأكثر، كل رضعة منفصلة عن الأخرى، مثل أن تكون الرضعة الأولى في الساعة الواحدة، والرضعة الثانية في الساعة الثانية والثالثة في الساعة الثالثة والرابعة في الرابعة، والخامسة في الخامسة، فإن رضع مرةً واحدة ولو شبع، أو مرتين ولو شبع، أو ثلاثا ولو شبع أو أربعًا ولو شبع، فإن ذلك لا يؤثر شيئًا؛ لما رواه مسلم في صحيحه عن عائشة رضي الله عنها: «كَانَ فِيمَا أُنْزِلَ مِنَ الْقُرْآنِ: عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ يُحَرِّمْنَ، ثُمَّ نُسِخْنَ بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ، فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وعلى آله وسلم ، وَهُنَّ فِيمَا يُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ».

أي أنها نُسخت، ولم يعلم بعض الصحابة بالنسخ، فصار يقرؤها بعد وفاة الرسول صلى الله عليه وعلى آله وسلم لكن من الصحابة من علم النسخ، فصار لا يقرؤها، فلهذا لا تجد في القرآن عدد الرضعات، بل ليس فيه إلا قوله تعالى: ﴿ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ ﴾ [النساء: ۲۳] ﴿ وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ ﴾ [البقرة: ۲۳۳]، ﴿ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ﴾ [الطلاق: ٦]. وليس فيه شيء محدد بعدد، لكن السنة بينت ذلك.

ثانيا: ينبغي لمن رضع من امرأة أن يقيد اسمها، وأن يقيد من أرضعته، حتى لا يحصل خطأ في ذلك؛ لأنه أحيانًا لا يتبين الرضاع إلا بعد عقد النكاح وربما لا يتبين إلا بعد أن يأتي الأولاد، فيكون الفراق في هذه الحال صعبا.

ثالثا: ينبغي أن يُشهر الرضاع، ويُنشَر بين العائلة؛ حتى لا يُنسى، فإنه وإن قيد الرضاع بورقة فربما تضيع الورقة، أو تتمزق، ويُنسى الرضاع، فإذا اشتهر بين العائلة بأن فلان رضع من فلانة وصارت هذه المرأة المرضعة أو بناتها يلاقين هذا الراضع، ويُكشفن أمامه، اشتهر الرضاع وانتشر، وصار في ذلك أمانٌ مِن أن يُنسى، فيحصل الخطأ.

بعدئذ نجيب على سؤال الأخ الذي تزوج امرأة من أقاربه، ثم أنجبت منه، ثم تبيَّن بعد ذلك أنها أخته من الرضاعة ، فهل ينفصل عنها أم لا؟ نقول: نعم، يجب أن تنفصل عنها؛ لأن عقد النكاح تبين أنه باطل، فيجب الانفصال، ولكن الأولاد الذين جاءوا قبل ذلك هم أولاد شرعيون، بالنسبة لك هم أولاد لك، كما هم أولاد لأمهم؛ لأن الولد الناشئ من وطء بشبهة يُلحق بالواطئ؛ لكون الشرع يتشوف إلى إثبات النسب وإلحاقه بمعلوم، صار وطء الشبهة إذا حصل منه ولد موجبا لكون الولد لاحقا بالواطئ.