(۵۳۲۱) سوال: من در حق پدر و مادرم کوتاهی نمیکنم و زنم نیز در همهی خواستههای خانه و فرزندانم از من اطاعت میکند ولی در روزی از روزها در تماس بین مادرم و مادر زنم پیش آمده است و مادرم به من میگوید: همسرت را به خاطر مادرش که اینکار و آن کار کرده است طلاق بده، حکم آن چیست؟ و گناه همسر من چیست؟ و آیا من باید در اینباره از مادرم اطاعت کنم؟
جواب:
بدون شک نیکی به پدر و مادر واجب است و آزردن آنها حرام است بلکه از گناه کبیره است و از رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم در حدیث ابی بکرة رَضِيَاللهُعَنْهُ ثابت است که میفرماید: «أَلَا أُنَبِّئُكُمْ بِأَكْبَرِ الْكَبَائِرِ “. ثَلَاثًا، قَالُوا : بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : ” الْإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ»[۱]: (سه بار فرمودند شما آیا شما را بزرگترین گناهان کبیره باخبر سازم، گفتند: بله ای رسول الله، فرمود: شرک ورزیدن به الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ و آزردن والدین).
ولی بعضی اوقات از برخی مادران هنگامی که محبت پسرشان به همسرشان را میبینند غیرتشان به جوش میآید و از همسران پسرانشان بدشان میآید و تلاش میکنند که همسرانشان را طلاق دهند و در افساد بین آنها و پسرانشان تلاش میکنند و چه بسا تصریح کنند و بگویند: یا من یا همسرت و در این حالت برای پسر لازم نیست که اگر مادرش او را به طلاق زنش امر کند، اطاعت کند بلکه میتواند بگوید: ای مادرم این همسرم هست و نمیتوانم او را طلاق دهم و با مادرش مدارا کند و با او با لطف برخورد کند ولی این که بگوییم: به در خواست مادرت، همسر خود را طلاق بده، خیر، این را نمیگوییم.
و اگر کسی بگوید: آیا رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم نبود که به عبدالله بن عمر رَضِيَاللهُعَنْهُ هنگامی که عمر رَضِيَاللهُعَنْهُ به امر کرد که زنش را طلاق دهد، امر نمود که از عمر رَضِيَاللهُعَنْهُ اطاعت کند و او را طلاق دهد[۲]؟
جواب: بله ولی عمر رَضِيَاللهُعَنْهُ به پسر خود امر نکرد که زن خود را طلاق دهد مگر به سبب شرعی و برای همین نیز رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم به عبدالله بن عمر رَضِيَاللهُعَنْهُ امر کرد که همسرش را طلاق دهد و همین برای امام احمد رَحِمَهُالله پیش آمد و مردی از او پرسید: پدرم مرا امر کرده که زنم را طلاق دهم، آیا او را طلاق دهم؟ امام احمد رَحِمَهُالله گفتند: او را طلاق نده، آن مرد گفت: مگر رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم به عبدالله بن عمر رَضِيَاللهُعَنْهُ امر نکرد همسرش را طلاق دهد هنگامی که امر به او نمود[۳]؟ امام احمد رَحِمَهُالله گفتند: و آیا پدر تو عمر رَضِيَاللهُعَنْهُ است[۴]؟
لذا اگر سبب امر مادر به طلاق پسرش، غیرت او میباشد پس از او اطاعت نکند و این عقوق او محسوب نمیگردد اما اگر به سببی شرعی میباشد در این صورت او را طلاق میدهد نه به خاطر این که مادرش امر کرده است بلکه برای اینکه مادرش برای او سبب شرعیای که مقتضای طلاق در آن میباشد را واضح ساخته است، طلاق میدهد و در این حالت پسرش مینگرد که آیا مادرش مطمئن است یا نه زیرا امکان دارد که فقط مادر چیزی شنیده باشد و از شدت شقفت او به پسرش گمان کرده که آن چیز موجب طلاق است و اینگونه نمیباشد پس دراین صورت مطمئن می شود و مینگرد که سبب آن چیست؟
[۱] تخریج آن گذشت.
[۲] تخریج آن گذشت.
[۳] تخریج آن گذشت.
[۴] الآداب الشرعیة لابن مفلح المقدسی (۵۰۳/۱) و طبقات الحنابلة (۱۶۹/۱).