(۴۸۱۶) حکم شرعی یک‌ سویه به فرزندان پسر و محروم‌کردن دختران

(۴۸۱۶) سوال: مردی به فرزندان پسرش بذل و بخشش می‌کند اما چیزی به دخترانش نمیدهد، آیا این کار صحیح است؟

جواب:

اگر این بخشش برای رفع نیاز اولاد ذکور بود و دخترها به آن نیازی نداشتند و نه خاطر دارایی‌های خود یا همسرانشان از مال پدر بی نیاز بودند، در این حالت اشکالی در این امر وجود ندارد. زیرا انفاق از پدر به فرزند زمانی واجب است که فرزند ندار و پدر دارا باشد و در این حالت پدر می‌تواند نیاز فرزند محتاجش را برطرف نماید. اما اگر این بذل و بخشش مستقل جنبه هدیه داشته باشد و ربطی به محتاج بودن یا نبودن فرزندان نداشته باشد، هرگز بر هیچکس حلال نیست که بین فرزندان پسر و دخترش یا بین فرزندان پسرش تبعیض قایل گردد. در احادیث آمده که بشیر بن سعد رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا ، به پسرش نعمان بن بشیر مال ویژه‌ای (که احتمالا یا باغی بود یا غلامی) را اختصاص داد. اما مادرش گفت من تا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر این امر شهادت ندهند راضی نخواهم شد. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: “إنی لا أشهد علی جور” “من بر کاری که در آن ستمی جاری باشد شهادت نخواهم داد” و همچنین فرمودند: “إتقوا الله، واعدلوا بین أولادکم” “تقوای خدا را پیشه کنید و میان فرزندانتان عدالت برقرار نمایید” پس بشیر بن سعد رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا آن هدیه را از نعمان باز پس گرفت.

و این دلیلی است بر حرام بودن تبعیض در بین فرزندان در بذل مال؛ مگر اینکه این تبعیض برای رفع احتیاج صورت گیرد که پیشتر درباره آن بحث کردیم. حال اگر پدر بدون این که مساوات را بین فرزندان برقرار کرده باشد بمیرد، آیا مال اضافی برای فرزندی که بر فرزندان دیگر برتری داده شده، حلال است؟ جواب: خیر، بر او حلال نیست و بایستی آن را پس بدهد تا بین تمام ورثه تقسیم گردد.

تعداد بازدید: 89

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: رجل تصدق على أبنائه الذكور، ولم يُعطِ شيئًا لبناته، هل تعتبر هذه الصدقة صحيحة؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: أما إذا كانت هذه الصدقة لدفع حاجة الأولاد الذكور، وكانت النساء مستغنيات، إما بأموالهن، أو بأموال أزواجهن – إن كن متزوجات فلا بأس بذلك، لأن الإنفاق واجب على الأب لأولاده إذا كانوا فقراء، وهو غني، فإذا كان يعطي الأولاد من الصدقة ما تقوم به حاجتهم، فلا بأس، لأن هذا إنفاق، فلا بأس أن يخص به المحتاج دون غيره، أما إذا كانت هذه الصدقة تبرعا محضا، فإنه لا يحل للرجل أن يعطي الذكور دون الإناث، ولا أن يُفَضّل بعض الذكور على بعض، لأن بشير بن سعد رضي الله عنه أهدى لابنه النعمان بن بشير هدية، إما غلاما، وإما بستانا، وإما الاثنين فأتى إلى النبي صلى الله عليه وسلم ليشهده على ذلك، فقال له النبي – صلى الله عليه وعليه وعلى آله وسلم-: «أَعْطَيْتَ سَائِرَ وَلَدِكَ مِثْلَ هَذَا؟». قَالَ: لاَ قَالَ: «فَاتَّقُوا اللَّهَ، وَاعْدِلُوا بَيْنَ أَوْلادِكُمْ». فرجع بشير بن سعد رضي الله عنه فيما أعطاه لابنه النعمان.

وهذا دليل على تحريم التفضيل بين الأولاد في العطية إلا ما كان لدفع الحاجة، فقد سبق بيانه، ولكن لو فرض أنه لم يفعل، ثم مات أعني الأب قبل أن يسوي بين الأولاد، فهل تطيب العطية لهذا المفضَّل؟ فالجواب: لا تطيب له، ويجب عليه أن يَرُدَّها في التركة، وأن يرثها الورثة أجمعون.