(۴۷۳۱) سوال: فردی از فردی دیگر طلبی دارد، اما خجالت میکشد از او بخواهد که این پول را به او پس دهد. زیرا مبلغ پایینی است. آیا میتواند به شیوهای مخفیانه و بدون اینکه فرد بدهکار متوجه شود پول را از او پس بگیرد؟

جواب:

حلال نیست بر انسان که طلب خود را به صورت مخفیانه و بدون اینکه بفهمد از کسی بازبستاند و پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم در این باره میفرماید: ” اَدِّ الاَْمانَةَ اِلى مَنِ ائْتَمَنَك وَ لا تَخُنْ مَنْ خانَكَ “” امانت آن كس كه تو را امين دانسته ادا كن و به آن كس كه به تو خيانت كرده است خيانت مكن “،  ایشان اجازه نمیداد کسی حقش را به صورت مخفیانه بگیرد مگر اینکه آن حق نفقه باشد. وقتی هند دختر عتبه نزد رسول الله صل الله علیه و آله و سلم آمد و به ایشان عرض کرد: ابوسفیان مردی خسیس است و به من وفرزندم نفقه کافی نمیدهد، آیا میتوانم به صورت مخفیانه حقم را از مالش برداشت کنم؟ پیامبر صل الله علیه و علی آله و سلم در جواب فرمود: آنچه برای تو و پسرت کفایت میکند را به نیکی (از مال او) بردار. به عبارت دیگر پیامبر به او اجازه داد که از مال همسرش بدون اجازه و به اندازه نیاز خود و فرزندش برداشت کند.

این حدیث نشان میدهد که اگر نفقه کسی بر عهده کس دیگری بود و آن شخص در پرداخت نفقه خساست ورزید، شخص دیگر میتواند به اندازه نیازش به صورت مخفیانه از مال وی برداشت کند.

علما رحهم الله به نفقه، هر حقی که سبب آن ظاهر باشد را نیز اضافه کرده و حکم آن را مانند نفقه برشمردهاند. مثلا اگر مهمانی به خانه کسی برود و صاحب خانه از میزبانی امتناع کند، مهمان میتواند بدون اجازه و اطلاع صاحب خانه، به قدر نیاز از مال او به نیکی برداشت کند، زیرا حق در این مساله ظاهر است. به این دلیل که وقتی مهمانی به خانه کسی میآید، بر آن کس واجب است که روز و شب از وی پذیرایی کند و این امر حقی واجب بر گردن میزبان است و نباید از آن تخطی نماید. اما در مورد قرض، مساله این چنین نیست و نباید از فرد بدهکار بدون اجازه و علم وی چیزی اخذ کرد.