(۳۴۸۳) سوال: آیا بلند کردن دست و دعا در حین سلام بر رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به سمت خانه‌اش، جایز است؟

جواب:

همانا زیارت قبر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از جمله امور مستحب است، و این سزاوارترین و اولین چیزی‌ست که در فرموده پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم داخل می‌شود: «قَد كُنتُ نَهَيتُكُم عَن زيارةِ القُبورِ، فقَدْ أذِنَ لِمُحمَّدٍ في زيارَةِ قبرِ أمِّهِ، فَزوروها فإنَّها تذَكِّرُ الآخِرةَ» (من شما را از زیارت قبرها نهی می‌کردم، به محمد اجازه زیارت قبر مادرش داده شده است، پس قبرها را زیارت کنید که شما را به یاد آخرت می‌اندازد). اما موقع زیارت قبر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر انسان واجب است که اعتقاد داشته باشد این زیارت عبادتی مختص الله است، و عبادتی خاص رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیست، و ایمان داشته باشد به اینکه رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مالک سود و زیانی به خویشتن نیست، و مالک سود و زیانی به دیگران نیست، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به رسولش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: ﴿قُل لَّا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ۚ وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ ۚ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ﴾ [الأعراف: ١٨٨] (بگو: «من مالک سود و زیان خویشتن نیستم مگر آنچه را الله بخواهد، و اگر غیب می‌دانستم، خیر بسیاری فراهم می‌ساختم و هیج بدی به من نمی‌رسید، من -کسی- نیستم جز بیم‌ دهنده و بشارت دهنده‌ای برای گروهی که ایمان دارند). پس حقیقت حال پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اینست که مالک سود و زیان خویشتن نیست مگر آنچه را الله بخواهد، پس تمامی امور با الله عَزَّوَجَلَّ است، سود و زیان به رسول‌ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و به غیر او، همه‌اش خاص الله عَزَّوَجَلَّ است، و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم غیب را نمی‌داند، و چنانچه غیب را می‌دانست خیر بسیاری را فراهم می‌کرد، و همان‌طور که به بقیه زیان می‌رسد به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هم می‌رسد، و به همین دلیل فرمود: ﴿وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ ۚ﴾ [الأعراف: ١٨٨] (و هیج بدی به من نمی‌رسید). ولی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با دیگران فرق می‌کند در اینکه وی بیم‌ دهنده‌ای آشکار برای گروهی‌ست که ایمان دارند، و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به ایشان فرمود و دستور داد که اعلان کند او صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نه مالک زیانی برای کسی‌ست و نه خیر و سودی، همان‌طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده است: ﴿قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا﴾ [الجن: ۲۱] (بگو: «بی‌گمان من نمی‌توانم به شما زیانی برسانم، و نه خیر و سودی). و او را امر نمود که چیز دیگری را اعلان دارد پس فرمود: ﴿قُل لَّا أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ﴾ [الأنعام: ٥٠] (بگو :«من نمی‌گویم خزاین الله نزد من است و غیب نمی‌دانم، و به شما نمی‌گویم من فرشته هستم، جز از آنچه به من وحی می‌شود؛ پیروی نمی‌کنم»). بنابراین بر کسی‌که قبر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را زیارت کند واجب است به آن ایمان بیاورد، یعنی: به آن چیزی که الله رسولش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را بدان وصف نموده است، و اینکه با غلو در آن زیاده‌روی نکند، و با کوتاهی از آن بازنماند، که چیزهایی خاص رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است بنا به اینکه الله عَزَّوَجَلَّ برایش قرار داده، و چیزهایی خاص پرودگار عَزَّوَجَلَّ است بنا به آنچه او سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به خودش اختصاص داده است.
سپس وقتی سلام کرد دیگر طول ندهد؛ زیرا طول دادن مخالف با روش (و شیوه) سلف صالح است، پس سمت قبر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و رو به سوی آن می‌ایستد آنگاه می‌گوید: السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، اللهم صلِّ وسلم عليه واجزه عنا خير ما جزيت نبيًّا عن أمته. سپس به سمت راستش یک قدم بردارد تا در مقابل روی ابوبکر -رضي الله عنه- باشد و بگوید: السلام عليك يا خليفة رسول الله، رضي الله عنك وجزاك عن أمة محمد خيرًا. سپس یک قدم دیگر به سمت راستش بردارد تا جلو عمر بن خطاب -رضي الله عنه- باشد، و بگوید: السلام عليك يا أميرالمؤمنين، رضي الله عنك وجزاك عن أمة محمد خيرًا، یا کلماتی مشابه آن. سپس می‌رود و برای دعا کنار قبر نمی‌ایستد.
و شایسته است که زیاد این زیارت را انجام ندهد، بر خلاف کسی‌که آن -یعنی: این زیارت- را چنان قرار داده که هرگاه نماز فرض را خواند می‌آید و زیارت می‌کند، یا هروقت نماز صبح را خواند می‌آید و زیارت می‌کند، ما قطعا -به الله سوگند- به علم یقین می‌دانیم، که ما رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را بیشتر از آنچه صحابه او را دوست دارند، دوست نداریم، و بیشتر از آنچه آن‌ها او را تعظیم می‌کردند تعظیم نمی‌کنیم، و وقتی چنین کاری نمی‌کردند پس اسوه و الگوی ما هستند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: ﴿وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ﴾ [التوبة: ١٠٠] (و پیشگامان نخستین از مهاجرین و انصار، و کسانی‌که به نیکی از آن‌ها پیروی کردند، الله از آن‌ها خشنود گشت، و آن‌ها -نیز- از او خشنود شدند). پس خشنودی الله عَزَّوَجَلَّ از کسانی‌که بعد از مهاجرین و انصار باشند تنها برای کسانی‌ست که به نیکی از آن‌ها پیروی کنند، یعنی: راه آن‌ها را بگیرد بدون اینکه در آن کوتاهی و یا زیاده‌روی کند.
و تو متعجب می‌شوی از گروهی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را کنار قبرش بیشتر از تعظیم صحابه تعظیم می‌کنند ولی در اعمال با او مخالفت می‌کنند، درنتیجه از آن‌ها تقصیر و کوتاهی در بسیاری از سنت‌هایی که رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را سنت قرار داده تا بدان وسیله مردم پرودگارشان -جلَّ وعلا- را عبادت کنند می‌بینی، و بلکه آن‌ها را کوتاهی کننده در امور واجب‌ می‌بینی، بلکه چه بسا در بینشان زیرپا گذاشتن امور حرام ببینی: چه بسا در بینشان کسی باشد که ریش خود را می‌تراشد، و چه بسا در بینشان کسی باشد که شراب بنوشد، و چه بسا در بینشان کسی باشد که زنان را با معاشقه و یا با نگاه کردن به حرام یا مانند آن دنبال می‌کند، پس عجب از اینان که از دو جهت با سلف مخالفت می‌کنند: در غلو و زیاده‌روی در حق رسول -عليه الصلاة والسلام-، و در کوتاهی و تقصیر در سنت و روش ایشان، و تعظیم رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این نیست که کنار قبرش بایستیم تا با زیارتی نامشروع او را زیارت کنیم، بلکه تعظیم رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با محبت ایشان و پیروی از ایشان در ظاهر و باطن است، و اعتقاد داشتن به اینکه سنتش بهترین سنت‌هاست، و روشش کامل‌ترین روش‌هاست، و با افراط و تفریط از چیزی که مشروع قرار داده تعدی نکنیم، این تعظیم رسول -عليه الصلاة والسلام- است.
و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از گروهی که ادعا کردند الله را دوست دارند با پیروی از رسول -عليه الصلاة والسلام- تحدی نموده و فرموده است: ﴿قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴾ [آل عمران: ۳۱] (بگو: «اگر الله را دوست می‌دارید، پس از من پیروی کنید، تا الله شما را دوست بدارد، وگناهانتان را برایتان بیامرزد، و الله آمرزنده‌ی مهربان است»). بنابراین نصیحت من به برادران مسلمانم اینست که از حدودی که الله بر رسولش نازل کرده تعدی نکنند، و در حق رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن غلو ستمکارانه را روا ندارند که با آن از بهترین سنت و بهترین روش او محروم شوند.
و شخص دوست دارد که عده‌ای جلوی قبر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بایستند، سرشان را خم کرده و چشمانشان را بسته، دو دستشان را بر سینه‌‌ی خود گذاشته -مثل- همان کاری که در نماز انجام می‌دهند، و بلکه با خشوعی بسیار بیشتر از ایستادنشان در مقابل الله عَزَّوَجَلَّ ، و این شکی نیست که از جهل و نادانی بزرگی‌ست، و از الله طلب مغفرت می‌کنم چنانچه به خاطر کوتاهی علما و بیان نکردن حق برای این عوام باشد که بیشتر آن‌ها این کار را انجام نمی‌دهند مگر اینکه شخص می‌پندارد نیکوکار است، اما نیکوکار نیست.