(۳۴۱۵) سوال: آیا اهدای ثواب ختم قرآن برای پدرم جایز است، با دانستن این مطلب که او خواندن و نوشتن را بلد است؟

جواب:

اهدای ثواب قرائت قرآن به پدر یا غیر از او اشکالی ندارد اما بهتر این است که انسان برای پدرش دعا نموده بدون اینکه عبادتی را از جانب او انجام دهد و دلیل آن فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است: «إِذَا مَاتَ الإنْسَانُ انْقَطَعَ عنْه عَمَلُهُ إِلَّا مِن ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِن صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له. » يعني: (هرگاه فرزند آدم بميرد عمل او قطع می‌‌شود مگر از سه چيز: صدقه‌‌ی جاريه، علمی که از آن سود برده شود یا فرزند صالحی که برای او دعا کند).

پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نفرمود: فرزند صالحی که برای او تلاوت می‌‌کند یا از جانب او نماز می‌‌خواند یا روزه می‌‌گیرد یا به جایش حج انجام می‌‌دهد یا برایش قربانی می‌‌کند، بلکه فرمود فرزند صالحی که برایش دعا می‌‌کند و سراغ ندارم در جایی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم  کسی را امر نموده باشد که به جای دیگری طاعتی را انجام دهد، بله آنچه که واجب است پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به قضا نمودن آن امر نموده است همان طور که می‌‌فرماید:  «من مات وعليه صيام صام عنه وليه» يعني: (کسی که فوت نمود و روزهی واجبی بر او بود ولی او به جایش روزه بگیرد).

 اما این که سنت است، نمی‌‌دانم که در جایی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن امر نموده باشد، اما زمانی که در این مورد از ایشان طلب فتوا شد اجازه دادند، در صحیح بخاری آمده که: «مردی به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گفتند: مادرم ناگهانی دچار مرگ شدند و گمان می‌‌کنم اگر صحبت می‌‌کرد صدقه می‌‌داد، آیا برای او پاداش وجود دارد اگر از جانب او صدقه دهم، فرمودند: بله.» و سعد بن عباده رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نیز  از ایشان طلب فتوا نمودند که نخلش را به عنوان صدقه از جانب مادرش دهد؛ لذا به ایشان اجازه دادند یعنی به وسیله‌‌ی صدقه دادن، اما عمل نمودن به آن و آن را به عنوان راهی برای امت قرار دادن در این مورد حدیثی را سراغ ندارم بنابراین می‌‌گویم اگر انسان می‌‌خواهد کار بهتر را انجام دهد شایسته است که برای مردگانش از جمله پدر، مادر، برادر، فرزندان و دخترانش دعا نماید و اعمال نیک را برای خود قرار دهد ؛ زیرا خودش در آینده به آن‌‌ها احتیاج دارد چرا که انسان زمانی که فوت نمود آرزو دارد که در پرونده‌‌اش حتی یک نیکی بیشتر باشد، بنابر فرموده‌‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «مَا مِنْ أَحَدٍ يَمُوتُ إِلاَّ نَدِمَ، قَالُوا وَمَا نَدَامَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: إِنْ كَانَ مُحْسِنًا نَدِمَ أَنْ لاَ يَكُونَ ازْدَادَ وَإِنْ كَانَ مُسِيئًا نَدِمَ أَنْ لاَ يَكُونَ نَزَعَ» یعنی: (هیچ یک از شما نمی‌میرد مگر اینکه پشیمان می‌‌شود، گفتند: پشیمانی وی چیست‌ای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، فرمود: اگر نیکوکار باشد پشیمان می‌‌شود که چرا بیشتر انجام نداده است و اگر گناهکار باشد پشیمان می‌‌شود که چرا توبه نکرد).