(۳۲۴۵) سوال: آیا بکارگیری ظاهری رایحه‌ها و عطرهایی که حاوی درصدی از الکل هستند مانند پاک کردن زخم‌ها و غیره جایز است؟ لطفاً پاسخ دهید، الله به شما پاداش نیکو دهد.

جواب:

جواب به این سؤال نیازمند محقق شدن دو مسئله است:

مسئله‌ی اول: آیا خمر نجس است یا نجس نیست؟ این از جمله چیزهایی است که اهل علم در مورد آن اختلاف نموده‌اند و اکثریت اهل علم بر این رأی هستند که خمر نجس است و نجاستش حسی است بدین معنا که اگر به لباس، بدن و مکان اصابت کند پاک کردنش واجب است.

گروهی از اهل علم نیز می‌گویند نجاست خمر، نجاستی حسی نیست زیرا نجاست، حکمی شرعی است که نیازمند دلیل است و دلیلی بر نجاست خمر وجود ندارد و در صورتی که با دلیل شرعی ثابت نشد که خمر نجس است، اصل بر پاک بودن آن است و در صورتی که اصل پاک بودنش باشد از کسی که حکم به نجاستش ‌می‌دهد، خواسته می‌شود که دلیل ارائه دهد.

شاید کسی بگوید: دلیل از قرآن این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} [المائـدة: ٩٠]: (ای کسانی‌ که ایمان آورده‌اید! همانا شراب و قمار و بت‌ها و تیرهای قرعه، پلید و از عمل شیطان است، پس از آن‌ها دوری کنید تا رستگار شوید) و «رجس» نیز به دلیل این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به معنای «نجس» است: {قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ} [الأَنعام: ١٤٥]: (بگو: «در آنچه بر من وحی شده است، (چیز) حرامی را که خوردن آن بر خورنده‌ای حرام باشد؛ نمی‌یابم بجز این که مردار باشد یا خون ریخته یا گوشت خوک که نجس و پلید است) یعنی این خوراک مذکور از مردار، گوشت خوک و خونِ ریخته شده {رِجسٌ} [المائـدة: ٩٠]  یعنی نجس و پلید هستند و دلیل این که مراد از رِجس در اینجا نجس است فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پیرامون پوست مردار است: «يطهرها الماء و القرظ»[۱]:  (آب و برگ گیاه سَلَم آن را پاک می‌کند) زیرا فرموده‌‌اش {يطهّرها} دلالت بر نجس بودن آن دارد و این مسئله نزد اهل علم معلوم است؛ لذا اگر رجس به معنای نجس باشد پس فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در آیه‌ی تحریم خمر: {رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ} [المائـدة: ٩٠] نیز به معنای نجس است.

 اما این‌ها بدین‌صورت پاسخ داده می‌شود: مراد از رجس در اینجا رجس عملی است نه رجس حسی، به دلیل فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ:{رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ} [المائـدة: ٩٠] همچنین بدین دلیل که قمار، بت‌ها و تیرهای قرعه (همان طور که معلوم است) نجاست حسی ندارند و خبر در اینجا: {رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ} خبر از چهار چیز است: شراب، قمار، بت‌ها و تیرهای قرعه؛ پس در صورتی که خبر از همه‌ی این چهار چیز است، حکمی برآن‌ها می‌باشد نیز در آن مساوی هستند.

همچنین کسانی که قائل به نجاست حسی خمر نیستند دلیلی از سنت است که وقتی تحریم خمر نازل شد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دستور نداد ظرف‌ها را از آن بشویند و صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم آن را در بازارها ریختند[۲]و اگر نجس بود آن را در بازارها نمی‌ریختند زیرا بازارها و کسانی که از آنجا عبور می‌کردند نجس می‌شدند بلکه در صحیح مسلم از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا ثابت است که گفت: «أهدى رجل لرسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم راوية خمر فقال له النبي صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم: هل علمت أن الله عزوجل قد حرّمها؟ قال: لا، فسارّ إنسانا فقال له رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم: بم ساررته؟ فقال: أمرته ببيعها، فقال: إن الذي حرّم شربها حرّم بيعها، قال: ففتح المزادة حتى ذهب ما فيها»[۳]: (مردی کوزه‌ای از خمر به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هدیه داد؛ پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمودند: آیا می‌دانستی الله آن را حرام نموده است؟ گفت: نه، آن مرد با شخصی پنهانی سخن گفت، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از او پرسیدند: پنهانی چه چیزی به او گفتی؟ گفت: او را به فروش این خمر دستور دادم؛ رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: همانا کسی که نوشیدن آن را حرام نموده، فروشش را نیز حرام نموده است؛ راوی می‌گوید: دهانه‌ی کوزه را باز کرد تا آن که هر چه در کوزه بود، خالی شد) این اتفاق رخ داد و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به شستن کوزه از این خمر دستور نداد و این دال بر این است که خمر نجاست حسی ندارد و این همان مسئله‌ی اول است که این سؤال نیازمند آن است.

مسئله‌ی دوم: اگر مشخص شد که خمر نجس نیست (و این این همان قول راجح نزد من است) پس الکل نیز نجاست حسی ندارد بلکه نجاستش معنوی است زیرا الکلِ مست‌ کننده، خمر است به دلیل فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم: «كل مسكر خمر»[۴]: (هر آنچه مست کننده باشد، خمر است) اگر خمر باشد استفاده از آن در خوردن و نوشیدن بدین صورت که با چیز خوردنی آمیخته شده و خورده شود با نص و اجماع حرام است اما استفاده از آن در مسائل دیگر مانند پاک کردن میکروب‌ها و غیره جای بررسی دارد؛ لذا اگر کسی از آن خودداری کند به احتیاط نزدیک‌تر است و من نمی‌توانم بگویم حرام است اما خودم فقط در هنگام نیاز از آن استفاده می‌کنم مانند زمانی که برای ضد عفدنی کردن زخم یا غیره به آن نیاز پیدا کنم، الله داناتر است.

[۱] سنن أبوداود: كتاب اللباس، باب في أهبة الميتة، شماره‌ی (٤١٢٦) و النسائي: كتاب الفرع و العتيرة، باب ما يُدبغ به جلود الميتة، شماره‌ی (٤٢٤٨) و أحمد: (٣٣٣/٦)، رقم (٢٦٨٧٦).

[۲] صحیح مسلم: كتاب المساقاة، باب تحريم بيع الخمر، رقم (١٥٧٨).

[۳] صحیح مسلم: كتاب المساقاة، باب تحريم بيع الخمر، شماره‌ی (١٥٧٩).

[۴] صحیح مسلم: كتاب الأشربة، باب بيان أن كل مسكر خمر و أن كل خمر حرام، شماره‌ی (٢٠٠٣).