(۵۹۶۷) احکام فقهی مرتبط با استفاده از الکل در عطر و دارو

(۵۹۶۷) سوال: در یکی از قسمت‌‌های قبلی برنامه‌‌ی شما جوابی را از یکی از مشایخ پیرامون سؤال در مورد نجاست آدکلن و بوهایی که به آن، الکل اضافه می‌‌شود، شنیدم. در پاسخ شیخ بزرگوار این‌‌گونه آمده که بستگی به مقدار الکلی که به آدکلن اضافه می‌‌شود، دارد. به این معنا که اگر مقدار اضافه شده‌‌ی الکل به اندازه‌‌ای باشد که اگر انسان مقدار زیادی از آن را بنوشد مست نشود، بنابر عمل به قاعده‌‌ی شرعی حرام نیست، این قاعده چنین می‌‌گوید: آنچه مقدار زیاد آن مست می‌‌کند، مقدار کم از آن حرام است. اکنون سؤال من این است: آیا مقدار کم از الکل که به هر چیزی مانند دارو اضافه شود، آیا این مقدار کم از الکل از همان زیاد که مست کننده است، نیست؟ همچنین آنچه به آدکلن اضافه می‌‌شود، آیا در اصل مقدار کم از زیادی که مست می‌‌کند، نیست؟ آیا قیاس بر اساس کم یا زیاد بودن الکل بوده یا بر اساس آدکلن یا دارو که کم یا زیاد به آن اضافه شده باشد؟ لطفا این مسئله را به طور مفصل پاسخ داده تا اینکه برای ما آشکار شود؟ جزاکم الله خیرا.

جواب:

مسئله‌‌ای را که سؤال کننده ذکر نمود گمان می‌‌کنم در یکی از قسمت‌‌های گذشته من پاسخ داده‌‌ام و گفتم که اگر چیز مست کننده با یک چیز دیگری قاطی شود و اثر آن آشکار نشود توجهی به آن نمی‌‌شود؛ زیرا هرگاه با این چیز قاطی شود و اثر آن آشکار نشود، از بین رفته است و حکم، همراه با علت خود در حالت وجودی و در حالت عدمی است. مادامی که این چیز از بین رفته اثری ندارد و گمان می‌‌کنم که این‌‌گونه مثال زدم که اگر نجاستی در آب بیفتد، اما اثر آن در آب از جمله مزه، رنگ و بو آشکار نشود، آب بر پاک بودنش باقی می‌‌ماند. بنابراین این نوشیدنی یا دارویی که مقدار کمی از الکل در آن قاطی شده اما در آن اثری ندارد، پاک و مباح است؛ زیرا همان‌‌طور که گفتم حکم همراه علت خود است. اما معنای کم و زیاد این است که این نوشیدنی اگر زیاد آن را نوشیدی تو را مست می‌‌کند ولی اگر کم بنوشی تو را مست نمی‌‌کند؛ مقدار کم آن هر چند که مست کننده نباشد حرام است، زیرا وسیله‌‌ای برای زیاد خوردن آن است چون نفس در آن طمع نموده و زیاده‌‌روی می‌‌کند تا اینکه به حد مست کنندگی می‌‌رسد. به همین دلیل شارع اسباب و وسایل رسیدن به محرمات را حرام نموده و این معنای فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است: «ما أسکر کثیره فقلیله حرام»[۱]: (هر آنچه زیاد آن مست می‌‌کند کم آن حرام است) معنای حدیث این نیست که اگر مقدار کمی از آنچه مست می‌‌کند با چیز دیگری قاطی شود و آن چیز زیاد باشد، حرام است؛ بلکه اگر مقدار کمی از چیزی که مست می‌‌کند با آن قاطی شود و از بین برود و اثری از آن باقی نماند، اعتباری ندارد، زیرا دیگر اثری از آن باقی نمانده است.

[۱] أبوداود: کتاب الأشربة، باب النهی عن المسکر، شمارهی (۳۶۸۱)، ترمذی: کتاب الأشربة، باب ما أسکر کثیره فقلیله حرام، شمارهی (۱۸۶۵)، نسائی: کتاب الأشربة، باب تحریم کل شراب أسکر کثیره، شمارهی (۵۶۰۷)، ابن ماجة: کتاب الأشربة، باب ما أسکر کثیره فقلیله حرام، شمارهی (۳۳۹۳).

تعداد بازدید: 25

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: في إحدى الحلقات السابقة من برنامجكم سمعت ردا لأحد المشايخ عن سؤال حول نجاسة الكولونيا والروائح المضاف إليها الكحولات، وورد في رد فضيلة الشيخ أن ذلك متوقف على كمية الكحول المضافة للكولونيا، بمعنى أنه إذا كانت مضافة لها كمية كحول بحيث إذا شرب منها الإنسان كميةً كبيرةً جدا ولم يسكر فليست بمُحَرَّمة عملا بالقاعدة الشرعية: ما أسكر كثيره فقليله حرام، وأنا أسأل: أليس القليل من الكحول المضاف لأي شيء وليكن دواءً مثلا أليس هذا القليل من كثير وهو الكحول مسكر، كذلك المضاف إلى الكولونيا أليس في الأصل هو قليل من كثير مسكر، وهو الكحول، فهل القياس يكون على الكحول أساسا كقليل من كثير أم على الكولونيا أو الدواء كقليل من كثير وهو مضاف إليه قليل من كثير مسكر، وهو الكحول، أرجو التكرم بإيضاح هذه المسألة وتفصيل القول فيها حتى نكون على بينة من الأمر، جزاكم الله خيرًا.

فأجاب رحمه الله تعالى: هذا الذي ذكره الأخ السائل أظن أنه صدر مني في بعض الحلقات السابقة، وذكرت أنه إذا اختلط المسكر بشيء ولم يظهر له أثر فإنه لا عبرة به؛ وذلك لأنه إذا اختلط بهذا الشيء ولم يظهر له أثر فقد تلاشى فيه وتضاءل وذهب، والحكم يدور مع علته وجودًا وعدما، فما دام هذا قد قضى عليه فإنه لا أثر ، وأظن أنني مثلت لذلك أو نَظَرتُ لذلك بما لو سقطت نجاسة في ماء ولم يظهر لها أثر فيه؛ لا بالطعم ولا باللون ولا بالريح فإن الماء يبقى على طهوريته، فهذا الشراب أو الدواء الذي خلطت فيه كمية قليلة من الكحول ولكنها لا تؤثر فيه يُعتبر طاهرا ومباحًا؛ لأن الحكم يدور مع علته كما قلت، وأما الكثير والقليل فمعناه أن هذا الشراب إذا كان لو أكثرت منه أسكرك ولو شربت قليلا منه لم تسكر فإن القليل منه وإن لم يسكر يكون حراما؛ وذلك لأنه يكون وسيلة للكثير، فإن النفس تطمع في هذا وتزداد منه حتى يصل بها إلى حد الإسكار، ولهذا حرم الشارع ذرائع المُحَرَّمات ووسائلها، فهذا معنى قول الرسول عليه الصلاة والسلام: «ما أَسْكَرَ كَثِيره فقَلِيلُه حَرَامٌ»، وليس معنى الحديث ما وقع فيه قليل من مسكر وهو كثير فإنه حرام، بل ما وقع فيه قليل من مسكر وتلاشى فيه ولم يظهر له أثر فإنه لا عبرة به لأنه لم يبق له أثر.