(۳۷۳۱) سوال: اگر اموال به حدّ نصاب برسد، آیا پرداخت زکات به نزدیکان و خویشاوندانی مانند پدر، مادر و برادر جایز است؟

جواب:

پرداخت زکات به خویشاوند جایز است و پرداخت آن به خویشاوندی که مستحق آن باشد، بهتر از افراد دور و غریبه است؛ زیرا بنا بر فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم صدقه دادن به خویشاوند: «صدقة وصلة»[۱] : (صدقه و صله‌ی رحم است). اگر کسی با دادن زکات به خویشاوندش بخواهد از مالش حفاظت کند، جایز نیست زکاتش را به وی بدهد؛ مثلا اگر تأمین نیازهای خویشاوندِ فقیر و نیازمند بر شخص ثروتمند، واجب باشد، جایز نیست زكاتش را به آن خویشاوند بدهد بلکه واجب است مخارجش را از اموال خویش که غیر از مبلغ زکات است بپردازد و در این مورد، بین والدین و دیگر خویشاوندان تفاوتی وجود ندارد.

در پاسخ به سؤال مطرح شده می‌گوییم: اگر این شخص، مادر فقیر و مستحق زکات دارد که توانایی تأمین مخارج وی را ندارد زیرا مال خودش می‌باشد اما مالش به حد نصاب رسیده است، جایز می‌باشد که زكاتش را به مادرش بدهد زیرا در این حالت، تأمین مخارج مادرش بر او واجب نیست زیرا وی اصلا توان این کار را ندارد لذا جایز است که زکاتش را به او بپردازد. همچنین اگر مادرش بدهکار باشد و نتواند بدهی را بپردازد، می‌تواند بدهی مادرش را از زکاتش بپردازد.

چنان که اشاره کردم، قاعده‌ چنین است که جایز است مسلمان زکاتش را به خویشاوندانش بپردازد بلکه پرداخت زکات به خویشاوندی که مستحق زکات باشد، بهتر از پرداخت آن به دیگران است اما به شرطی که با پرداخت زکات به خویشاوند، مالش را حفاظت نکند؛ یعنی اگر تأمین مخارج این خویشاوند بر او واجب است و زکاتش را به او می‌پردازد تا مالش را از تأمین مخارج وی حفظ کند، جایز نیست زیرا پرداخت زکات، نفقه و تأمین مخارجی که واجب است را ساقط نمی‌کند.

۱- تخریج آن گذشت.