(۲۴۶۷) حکم شک کردن در تعداد رکعات نماز

(۲۴۶۷) سوال: اگر یکی در نمازش شک کند و نداند که چهار رکعت خوانده است یا سه رکعت، چکار کند؟ آیا اعاده کردن نماز برای او صحیح است؟

جواب:

اگر انسان در نمازش شک کند و نداند که سه یا چهار رکعت خوانده است؟ اگر نماز فرض است برایش حلال نیست که با این شک از نمازش خارج شود چون قطع کردن نماز فرض جایز نیست و باید آن گونه که در سنت آمده است عمل کند و سنت این‌گونه است که اگر کسی در نمازش شک کرد و نمی‌داند که چهار رکعت خوانده یا سه رکعت، از دو حالت خارج نیست:

اول: شک آن مساوی است: ترجیحی ندارد که سه رکعت خوانده یا چهار رکعت و در این حداقل را درنظر می‌گیرد و یک رکعت دیگر می‌خواند و قبل از سلام سجده‌ی سهو می‌کند.

دوم: شک دارد که سه یا چهار رکعت خوانده اما ترجیحش این است که چهار رکعت خوانده است پس در این حالت آن را چهار رکعت در نظر می‌گیرد و بعد از سلام سجده‌ی سهو می‌کند لذا سنت این گونه بین این دو نوع شک تفاوت گذاشته است و در حالت اول رسول الله آن را بر یقین بنا کرده است و در حالت دوم صواب را دنبال می‌کند و این دلالت می‌دهد که با این شک از نماز خارج نمی‌شود و اگر نماز فرض است خارج شدن از آن حرام است زیرا قطع فرض حرام است و اگر نفل است به این خاطر این شک از نماز خارج نمی‌شود و آنچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امر کرده را انجام دهد و اگر خواست آن را قطع کند، قطع کردن نافله اشکالی ندارد مگر این که علما گفته‌اند: بدون غرض قطع کردن نافله مکروه می‌باشد اگر که این نافله حج و عمره نباشد زیرا اگر نافله حج و عمره باشد قطع آن جایز نیست مگر این‌که باز داشته شوند زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَأَتِمُّوا۟ ٱلۡحَجَّ وَٱلۡعُمۡرَةَ لِلَّهِۚ فَإِنۡ أُحۡصِرۡتُمۡ فَمَا ٱسۡتَیۡسَرَ مِنَ ٱلۡهَدۡی}

[سوره البقرة: ۱۹۶] : (و حج و عمره را برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به اتمام برسانید، و اگر باز داشته شدید (بوسیله دشمن یا بیماری و غیره) پس آنچه از قربانی فراهم شود (ذبح کنید، و آنگاه از احرام بیرون شوید)): این آیه قبل از فرض شدن حج نازل شده است چون که در حدیبیه نازل شده است اما حج در سال نهم فرض گشته است.

خلاصه‌ی جواب به سوال، سوال کننده: اگر انسان شک کرد که سه یا چهار رکعت نماز خوانده است؟ و یکی از دو طرف شک برای ترجیح داشت به ترجیحش عمل می‌کند و بعد از سلام سجده‌ی سهو را به جا آورده و سلام می‌دهد.

اما اگر ترجیحی نداشت حداقل را در نظر می‌گیرد چون که به آن یقین دارد و نمازش را با توجه به آن تمام می‌کند و قبل از سلام سجده سهو را به می‌آورد.

تعداد بازدید: 60

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا شك أحد في صلاته فلم يدر كم صَلَّى أربعا أم ثلاثا ماذا يفعل؟ هل يصح له إعادة الصلاة؟

فأجاب – رحمه الله تعالى -: إذا شك الإنسان في صلاته فلم يدر كم صلى ثلاثا أم أربعًا؟ فإنه لا يحل له أن يخرج من صلاته بهذا الشك إذا كانت فرضًا؛

لأن قطع الفرض لا يجوز، وعليه أن يفعل ما جاءت به السُّنَّة، والسُّنَّةُ جاءت بأن الإنسان إذا شك في صلاته فلم يدر كم صلى أثلاثا أم أربعًا فلا يخلو من حالين:

إحداهما: أن يشك شكا متساويًا، بمعنى: أنه لا يترجح عنده الثلاث ولا الأربع، وفي هذه الحال يبني على الأقل، فيبني على أنها ثلاث ويأتي بالرابعة، ويسجد للسهو قبل أن يُسَلَّمَ.

أما الحال الثانية: فهي أن يشك شكا بين طرفين، بمعنى: أن يشك هل صلى ثلاثا أم أربعا ؟ ولكنه يترجح عنده أنه صلى أربعا، ففي هذه الحال يبني على الأربع ويُسلَّم، ويسجد للسهو بعد السلام، هكذا جاءت السُّنَّة بالتفريق بين الحالين في الشك، وأمر النبي صلى الله عليه وسلم أن يبني على ما استيقن في الحال الأولى، وأن يتحرى الصواب في الحال الثانية، ويدل على أنه لا يخرج من الصلاة بهذا الشك، فإن كانت فرضًا فالخروج منها حرام؛ لأن قطع الفريضة محرم، وإن كانت نفلا فلا يخرج منها من أجل هذا الشك، ولكن يفعل ما أمره به صلى الله عليه وسلم، وإن شاء أن يقطعها فإن قطع النافلة لا بأس به، إلا أن العلماء قالوا: إنه يكره قطع النافلة بدون غرض صحيح ، هذا إذا لم تكن النافلة حَبًّا أو عمرة، فإن كانت النافلة حجا أو عمرة فإنه لا يجوز قطعها إلا مع الحصر؛ لقوله تعالى:﴿ وَأَتِمُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أَحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْي ﴾ [البقرة: ١٩٦]، وهذه الآية نزلت قبل فرض الحج؛ لأنها نزلت في الحديبية، والحج إنما فُرِضَ في السنة التاسعة.

وخلاصة الجواب عن سؤال السائل أن نقول: إن الإنسان إذا شك في صلاته كم صلى أثلاثا أم أربعًا؟ فإن تَرَبَّحَ عنده أحد الطرفين فليعمل بالراجح، سواء كان الأكثر أو الأقل، وليسجد سجدتين بعد السلام ويسلم.

أما إذا لم يترجح عنده أحد الطرفين فإنه يبني على الأقل لأنه متقين، ويتم عليه، ويأتي بسجدتي السهو قبل أن يسلم.