پنج‌شنبه 16 رمضان 1447
۱۴ اسفند ۱۴۰۴
5 مارس 2026

(۲۴۵۹) حکم شک امام در تشهد اول و عدم گفتن تسبیح توسط مأمومین

(۲۴۵۹) سوال: زمانی که امام در رکعت سوم یا چهارم می‌باشد و در نشستنش در تشهد اول شک می‌کند و مأمومین نیز تسبیح نگفتند، آیا سجده‌یرسهو برای او لازم است؟

جواب:

اگر امام در ترک تشهد اول شک کرده است یعنی شک کرده که واجبی را ترک کرده یا نه؟ اهل علم در این مسئله اختلاف کرده‌اند یعنی هنگامی که نماز‌گزار در ترک واجبی شک کند مثل: تشهد اول تسبیح در رکوع یا سجود، آیا سجده‌ی سهو برایش واجب می‌شود یا نه؟ بعضی از علما گفته‌اند سجده‌ی سهو برای او واجب نیست و دلیل ایشان این است که او در سبب وجوب سجود شک کرده است و اصل عدم وجود سبب است.

و بعضی دیگر گفته‌اند اگر در ترک واجبی شک کرد بر او واجب است که سجده‌ی را به جا آورد یعنی اگر شک کرد که آیا او تسبیح گفته کرده یا نه؟ آیا تهشد اول خوانده یا نه؟ لذا سجده‌ی سهو بر او واجب می‌شود دلیل آورده‌اند که اصل عدم آنجام این فعل واجب است و هنگامی که اصل عدم انجام این فعل واجب باشد سجده‌ی سهو برای جبران این نقص واجب می‌شود.

و این قول صحیح‌تر و به احتیاط نزدیک‌تر است زیرا دلیل آن قوی‌تر می‌باشد و به برائت ذمه نزدیک‌تر است.

سوال کننده: می‌خوانیم اینقول ایشان را تفسیر کنید: اصل عدم فعل این واجب است؟

جواب: یعنی مثلا انسانی شک کرد که آیا برای تشهد اول نشسته یا خیر؟ حال اصل، نشستن آن است یا اصل، عدم نشستن آن؟ طبیعتا وقتی در وجود و عدم چیزی شک کردیم، اصل عدم آن است و بر همین مبنا اصل عدم نشستن او می‌باشد پس سجده‌ی سهو را به جا می‌آورد.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا شك الإمام في جلوسه في التشهد الأول وهو في أثناء الركعة الثالثة أو الرابعة، ولم يسبح المأمومون، فهل يلزمه سجود السهو أم لا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: إذا شك الإمام في ترك التشهد الأول فقد شك في ترك الواجب هل أتى به أم لم يأتِ به؟ وقد اختلف أهل العلم في هذه المسألة، أي: فيما إذا شك المصلي في ترك واجب كالتشهد الأول، والتسبيح في الركوع أو السجود، هل يجب عليه سجود السهو أو لا يجب؟ فقال بعض العلماء: إنه لا يجب عليه أن يسجد سجود السهو، معللين ذلك بأنه قد شك في سبب وجوب السجود، والأصل عدم وجود السبب.

وذهب آخرون إلى أنه يجب عليه سجود السهو إذا شك في ترك الواجب، أي: إذا شك هل سبح أم لم يسبح ؟ هل تشهد التشهد الأول أم لم يتشهد؟ فإنه يجب عليه أن يسجد للسهو، وعلّلُوا ذلك بأن الأصل عدم فعل هذا الواجب، وإذا كان الأصل عدم فعل هذا الواجب وجب عليه سجود السهو جبرًا لما نقص.

وهذا القول هو أصح وأحوط؛ لأن تعليله أقوى، ولأنه أبرأ للذمة.

فضيلة الشيخ: قولهم الأصل عدم فعل هذا الواجب، نريد تفسيرا له؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: يعني مثلا الإنسان شك هل جلس للتشهد الأول وتشهد أم لم يجلس ؟ فهل الأصل الجلوس أنه جلس، وأم الأصل عدم الجلوس؟ طبعا إذا شككنا في وجود شيء أو عدمه فالأصل العدم، وعلى هذا فالأصل عدم الجلوس، فيسجد.

ولكن إذا كان الإنسان كثير الشكوك فإنه لا يعتبر هذا الشك؛ لأن كثرة الشكوك تؤدي إلى الوسواس، فإذا أعرض عنها الإنسان وتركها فإن ذلك لا يضره؛ لأن الشك لا يعتبر إذا كثرت الشكوك مع الإنسان، لا في صلاته ولا في وضوئه، وكذلك إذا كان الشك بعد فراغه من العبادة، فإنه لا يعتبر إلا إذا تيقن ما شك فيه.

مطالب مرتبط:

(۲۴۳۲) سجده‌ کننده در سجده سهو چه می‌گوید؟

در سجده‌ی سهو همان‌چیزی گفته می‌شود که در سجده‌ی نماز گفته می‌شود ....

ادامه مطلب …

(۲۴۲۲) سجود سهو قبل از سلام است یا بعد از آن؟

سجده‌ی سهو گاهی قبل از سلام و گاهی بعد از سلام است....

ادامه مطلب …

(۲۴۴۷) حکم سجده‌ی سهو فردی در نماز جماعت در صورت اشتباه

بر تو سجده‌ی سهو لازم نمی‌باشد مادامی که چیزی از نماز از تو فوت نشده باشد...

ادامه مطلب …

(۲۴۲۰) سجده‌ی سهو چیست؟

سجده‌ی سهو دو سجده‌ای است که انسان برای ذلت و خواری شیطان هنگامی که نفی سببی که به خاطر آن سجده کرده دانست یا برای تکمیل نمازش می‌باشد...

ادامه مطلب …

(۲۴۴۲) حکم تکرار نماز به دلیل شک مداوم در رکعات

این شک‌های که بر تو و بر بسیاری از مردم وارد می‌شود وهم و وسوسه‌های شیطان است که به قلب کسی که الله را عبادت می‌کند می‌اندازد تا عبادتش را فاسد کند

ادامه مطلب …

(۲۴۳۷) حکم کسی که فراموش کند بگوید: الله اکبر یا سمع الله لمن حمده

کسی که قول: الله اکبر را فراموش کند اگر آن تکبیره الإحرام باشد نمازش منعقد نشده است و بر او واجب است که نماز را از اول بخواند تکبیره الإحرام را بگوید...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه