(۲۱۵۲) سوال: یکی از امام‌های مساجد می‌گوید: نماز بدون  بسمله جایز نیست و یکی دیگر از امام‌های مساجد می‌گوید: جایز است پس رأی و نظر شما در این مورد چیست؟

جواب:

ظاهر مراد سوال کننده در مورد جهری خواندن بسمله می‌باشد نه قرائت بسمله.

و جهری خواندن بسمله مسئله‌ی خلافی می‌باشد: بعضی از علما گفته‌اند از قرائت تبعیت می‌کند یعنی هنگامی که قرائت به صورت جهری است پس سنت و افضل این است که بسمله نیز جهری خوانده شود و اگر قرائت سری است پس سنت و افضل این است که بسمله به صورت سری خوانده شود و بنابراین بسمله در نماز ظهر و عصر سری می‌باشد و در نماز مغرب و عشاء و فجر جهری می‌باشد.

و از علما می‌گویند: افضل سری خواندن بسمله در نمازهای سری و جهری می‌باشد و این صحیح است زیرا که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به صورت صحیح ثابت است که بسمله را در نماز جهری نیز سری می‌خواند[۱] زیرا که بسمله جزئی از سوره‌ی فاتحه نمی‌باشد بلکه آیه‌ای مستقل است که سوره‌ها با آن آغاز می‌شوند و از قوی‌ترین دلیل که از سوره‌ی فاتحه نمی‌باشد آنچه در صحیح ابو هریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت می‌کند می‌باشد: «قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : قَسَمْتُ الصَّلَاةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ، فَإِذَا قَالَ الْعَبْدُ : { الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ }، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : حَمِدَنِي عَبْدِي. وَإِذَا قَالَ : { الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ }، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : أَثْنَى عَلَيَّ عَبْدِي. وَإِذَا قَالَ : {مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ}، قَالَ : مَجَّدَنِي عَبْدِي. وَقَالَ مَرَّةً : فَوَّضَ إِلَيَّ عَبْدِي. فَإِذَا قَالَ { إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ }، قَالَ : هَذَا بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ. فَإِذَا قَالَ : { اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ } { صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ }، قَالَ : هَذَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ»[۲] (خداوند بلندمرتبه می فرماید: نماز را میان خود و بنده‌ام دو قسمت کردم و بنده‌ی مرا است آن‌چه خواست، هرگاه بنده بگوید: {الْحَمْدٌ له رَب الْعَالّمِین} خداوند بلندمرتبه می‌فرماید: بنده‌ام مرا ستود. چون بنده بگوید: {الرَحمٌّن الرَحیم} خداوند بلندمرتبه می‌فرماید: بنده‌ام مرا ثنا گفت. چون بنده بگوید: {مَالْکٍ یوم الدْین} خداوند بلندمرتبه می‌فرماید: بنده‌ام مرا بزرگ داشت. – و می‌فرماید: بنده‌ام امر خود را به من واگذارد و چون بنده بگوید: {إياک نَعْبْدُ وإیاک نَستَعین}. خداوند بلند مرتبه می‌فرماید: این میان من و بنده‌ام است و برای بنده‌ی من است هر آن‌چه خواهد. چون بنده بگوید: {اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ} {صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ} می‌فرماید: این از آن بنده‌ی من است و به بنده‌ی من هرآن‌چه خواهد» عطا شود) و بسمله را ذکر نکرد و این دلیلی برای این است که جزئی از سوره‌ی فاتحه نمی‌باشد و همچنین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را جهری نخواند و اگر از فاتحه می‌بود باید مثل بقیه‌ی آیاتش جهری می‌خواند.

خلاصه‌ی قول: امام‌های که در جهری خواندن و نخواندن بسمله اختلاف دارند هر دو آنها از یک امامی از ائمه تبعیت می‌کنند و صحیح آن است سنت عدم جهر خواندن آن می‌باشد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه مسلم (٣٩٥).