(۲۱۵۱) سوال: حکم قرائت بسمله قبل از سوره‌ی فاتحه در اثنای نماز چیست؟

جواب:

قرائت بسمله قبل از فاتحه اثنای نماز، اگر مراد سوال کننده جهر خواندن آن است پس صحیح سری خواندن آن است و افضل است و اگر انسان گاهی اوقات به صورت جهری بخواند مشکلی نیست هنگامی که بر نماز‌گزاران تشویش حاصل نشود و اگر می‌خواهد به صورت سری قرائت کند علما در مورد وجوب قرائت بسمله اختلاف کرده‌اند و کسانی که گفته‌اند جزئی از فاتحه است پس باید خوانده شود و آن را یکی از آیات فاتحه می‌دانند. و آنهایی که گفته‌اند جزئی از فاتحه نیست گفته‌اند که قرائتش سنت است و واجب نیست.

و قول راجح این است که جزئی از فاتحه نمی‌باشد برای حدیث ابو هریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که در صحیح از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : قَسَمْتُ الصَّلَاةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ، فَإِذَا قَالَ الْعَبْدُ : { الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ }، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : حَمِدَنِي عَبْدِي. وَإِذَا قَالَ : { الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ }، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : أَثْنَى عَلَيَّ عَبْدِي. وَإِذَا قَالَ : { مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ }، قَالَ : مَجَّدَنِي عَبْدِي. وَقَالَ مَرَّةً : فَوَّضَ إِلَيَّ عَبْدِي. فَإِذَا قَالَ { إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ }، قَالَ : هَذَا بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ. فَإِذَا قَالَ : { اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ } { صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ }، قَالَ : هَذَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ»[۱] (خداوند بلندمرتبه می فرماید: نماز را میان خود و بنده‌ام دو قسمت کردم و بنده‌ی مرا است آن‌چه خواست، هرگاه بنده بگوید: {الْحَمْدٌ له رَب الْعَالّمِین} خداوند بلندمرتبه می‌فرماید: بنده‌ام مرا ستود. چون بنده بگوید: {الرَحمٌّن الرَحیم} خداوند بلندمرتبه می‌فرماید: بنده‌ام مرا ثنا گفت. چون بنده بگوید: {مَالْکٍ یوم الدْین} خداوند بلندمرتبه می‌فرماید: بنده‌ام مرا بزرگ داشت. – و می‌فرماید: بنده‌ام امر خود را به من واگذارد و چون بنده بگوید: {إياک نَعْبْدُ وإیاک نَستَعین}. خداوند بلند مرتبه می‌فرماید: این میان من و بنده‌ام است و برای بنده‌ی من است هر آن‌چه خواهد. چون بنده بگوید: {اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ} {صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ} می‌فرماید: این از آن بنده‌ی من است و به بنده‌ی من هرآن‌چه خواهد» عطا شود) و این حدیث دلالت دارد که بسمله جزئی از فاتحه نیست زیرا که در آن ذکر نشد و همچنین جهری نخواندن[۲] رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز به آن دلالت دارد و اگر از فاتحه بود هنگام قرائت آن را نیز به صورت جهری می‌خواند و همچنین در سوره‌‌هایی دیگر نیز مثل سوره‌ی فاتحه جزئی از سوره‌ نیست هنگامی که دلیلی برای تخصیص سوره‌ی فاتحه وجود ندارد که جزئی از آن باشد.

[۱] رواه مسلم (٣٩٥).

[۲] تخریج آن گذشت.