(۲۱۴۱) سوال: بعضی از نماز‌گزاران تکبیرة الإحرام را در نماز جماعت بلند می‌گویند و بعضی دعای استفتاح را نیز جهری به طوری که شنیده شود ولی با صدای پایین می‌خوانند، پس حکم جهر خواندن دعای استفتاح هرچند با صدای آهسته در نماز جماعت چیست و تکبیرة الإحرام در حالت مأموم بودن و منفرد؟

جواب:

اما مأموم باید در تکبیر و دعای استفتاح و دعای سجود و غیره به صورت سری بگویند و نباید صدایشان را بلند کنند زیرا که بلند کردن صدا باعث اخلال در متابعت می‌شود و ایجاد تشویش در اطرافش می‌کند و برای همین علما آن را مکروه دانسته‌اند مگر برای نیاز مثلا مسجد بزرگ است و صدای تکبیر امام نمی‌رسد پس یکی با بلند گفتن آن صدا را به بقیه می‌رساند و این اشکالی ندارد همانگونه ابوبکر زمانی که برای مردم نماز می‌خواند و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد و ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ سمت راست رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ایستاد و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز را برای مردم کامل کرد ولی صدای ایشان پایین بود پس ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با تکبیر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تکبیر می‌گفت و مردم از تکبیر ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ تبعیت می‌کردند.[۱]

پس حاصل این است که مأموم از به جهر خواندن تکبیر و استفتاح و دعای سجود و غیره نهی می‌شوند و عجیب است که بعضی مردم از حدیث ابو قتاده رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «كان يسمعهم الآية أحياناً في الصلاة الظهر أو العصر»[۲] (گاهی در نماز ظهر یا عصر آیه را می‌شنواند) پس برداشت کرده‌اند که گاهی اوقات مأموم قرائت را جهری بخواند سنت است و این فهم اشتباه می‌باشد و مأموم، امام نمی‌باشد و در این مسئله به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اقتدا نمی‌شود مگر کسی که امام باشد اما اگر مأموم به صورت جهری بخوانند مخالف روش صحابه که پشت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز می‌خوانند می‌باشد.

و در این مناسبت می‌خواهم که برادران طالب علمی که به رسوخ علمی نرسیده‌اند را از عجله کردن در فهم نصوص قرآن و سنت تحذیر دهم سپس بنا بر همین فهم کمی که دارند به مردم فتوا می‌دهند و به ایشان می‌گویم: برای به سیادت رسیدن عجله نکنید صبر کنید به آن خواهید رسید اگر که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به شما با استمرار در طلب علم و استفاده از آن منت نهد.

و برای همین از عمر بن الخطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت است که می‌فرماید: «تَفَقَّهُوا قَبْلَ أَنْ تُسَوَّدُوا»[۳] (علم را فرا گیرید قبل از این که رئیس شوید) یعنی قبل از این مردم شما را رئیس قرار دهند و به شما رجوع کنند علم بیاموزید و این عین بصیرت و حکمت است پس ای طالب علم صبر کن تا علم واسع کسب کنی و عجله نکن چون ممکن است با فتوایت مردم را به گمراهی بکشانی و بسیاری از مردم به دست تو منحرف گردند و چه بسا روزی به رأی درست دست یابی ولی دیگر مداوای فتوای اولی، برایت امکان نداشته باشد و بدان که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از تو سوال خواهد کرد که بندگانم را به گمراهی کشاندی قبل از این جهد و تلاشی در رسیدن علم داشته باشی و به فهم درست دست یافته باشی و قبل از این که به جایگاه فتوا دادن برسی؟ زیرا که مفتی قول الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و رسول را بیان می‌کند و اهل علم وارثان انبیاء هستند و مردم را به خیر دعوت و امر می‌نمایند از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌خواهم که ما و بردرانمان از لغزش نگه بدارد و ما را در قول و عمل صالح موفق بگرداند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه البخاري (٧٥٩) و مسلم (٤٥١).

[۳] رواه البخاري تعليقا (بَابُ الِاغْتِبَاطِ فِي الْعِلْمِ وَالْحِكْمَةِ).