(۲۰۳۰) حکم اعاده نمازی که در جهت خلاف قبله خوانده شده است

(۲۰۳۰) سوال: اگر جماعتی جهت قبله را ندادند و رو به جهت دیگر نماز بخوانند، آیا باید نماز را اعاده کنند؟

جواب:

این مسئله از دو حالت خارج نیست:

حالت اول: در موضعی هستند که برایشان امکان فهم جهت قبله وجود ندارد مثلا در سفر هستند و آسمان شفاف نیست و قبله را نیافتند پس با بررسیشان نماز می‌خوانند سپس بعد معلوم شد که خلاف جهت قبله نماز خوانده‌اند پس چیزی بر گردن ایشان نیست زیرا که ایشان به قدر توانشان تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه کرده‌اند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ مَا ٱسۡتَطَعۡتُمۡ} [سوره التغابن: ۱۶] (پس تا (جایی که) می‌توانید از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بترسید) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «ذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ»[۱] (هنگامی که شما را به چیزی امر کردم آن را به قدر توان انجام دهید) و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در خصوص این مسئله می‌فرماید: {وَلِلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ فَأَیۡنَمَا تُوَلُّوا۟ فَثَمَّ وَجۡهُ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ وَ ٰ⁠سِعٌ عَلِیم} [سوره البقرة: ۱۱۵] (مشرق و مغرب از آن الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، پس به هر سو رو کنید، روی الله آنجاست. همانا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ گشایشگر داناست).

حالت دوم: موضعی باشد که امکان سوال از قبله باشد ولی در آن اهمال کنند پس در این حالت قضای نماز لازم است اگر در غیر قبله نماز خوانده است زیرا در این حالت که در قبله خطا کرده است و در خطا کردن جهت قبله متعمد نبوده ولی در سهل انگاری در سوال کردن خطا کرده است و بر آن واجب است که نماز را اعاده کند چه در وقت یا بعد از خروج وقت و شایسته است که بدانیم انحراف کم از قبله مشکلی ندارد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به اهل مدینه فرمود: «ما بین المشرق و المغرب قبلة»[۲] (ما بین مشرق و مغرب قبله می‌باشد) پس کسانی که شمال از کعبه قرار دارند به ایشان می‌گوییم: مابین مشرق و مغرب کعبه است و همچنین کسی که از جنوب کعبه قرار دارد. و کسانی که شرق یا غرب از آن قرار دارند به ایشان می‌گوییم: ما بین شمال جنوب قبله است پس انحراف کم تأثیری ندارد و مشکلی نیست.

و این اینجا مسئله‌ای وجود دارد که دوست دارم در این مناسبت مورد توجه قرار دهم: کسی که در مسجد الحرام کعبه را می‌بیند واجب است که به رو به خود کعبه کند نه رو به جهت آن زیرا که اگر از خود کعبه انحراف داشته باشد، جهت او رو به قبله نیست و بسیاری از مردم را در مسجد الحرام می‌بینم رو به خود کعبه نکرده‌اند و صف طولانی زیادی را می‌یابی که بسیاری از آنها رو به خود کعبه نکرده‌اند و این خطای بزرگی است که واجب است مسلمانان به توجه داشته باشند برای این که رو به غیر قبله نماز می‌خوانند.

سؤال کننده: هنگامی که تعداد اوقات را ندانند؟

جواب: هنگامی که عدد نمازهایی در این حالت خطا کرده‌اند را ندانند پس برای ایشان واجب است که اعاده کنند و روزها و نماز‌هایی که خطا کرده‌اند را بررسی کنند و اگر شک کردند که ۱۰ روز یا ۱۵ روز بوده است پس آن را ۱۰ قرار دهند زیرا که در مورد آن یقین دارند و بیشتر از آن شک دارند پس در مورد آن ملزم به اعاده‌ی آن نیستند.

[۱] رواه البخاری (۷۲۸۸) و مسلم (۱۳۳۷).

[۲] رواه ترمذی (۳۴۲) و ابن ماجه (۱۰۱۱).

تعداد بازدید: 30

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: إذا صلى جماعة إلى غير جهة القبلة وهم لم يعلموا جهتها تحديدا، فهل عليهم أن يعيدوا الصلاة؟

فأجاب رحمه الله تعالى هذه المسألة لا تخلو من حالين:

الحال الأولى: أن يكونوا في موضع لا يمكن فيه العلم بالقبلة، مثل: أن يكونوا في سفر، وتكون السماء مغيمة، ولم يهتدوا إلى جهة القبلة، فإنهم إذا صَلَّوْا بِالتَّحَرِّي، ثم تبين أنهم على خلاف القبلة فلا شيء عليهم، لأنهم اتقوا الله ما استطاعوا، وقد قال الله تعالى: ﴿ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ﴾ [التغابن: ١٦]، وقال النبي : إذا أمرتكم بأمر فأتوا منه ما استطعتم، وقال الله تعالى في خصوص هذه المسألة: ﴿ وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إنَّ اللَّهَ وَاسِعُ عَلِيمٌ ﴾ [البقرة: ١١٥].

الحال الثانية: أن يكونوا في موضع يمكن فيه السؤال عن القبلة، ولكن فرَّطُوا وأهملوا، ففي هذه الحال يلزمهم قضاء الصلاة التي صلوها إلى غير القبلة، لأنهم في هذه الحال مخطئون في القبلة، لأنهم لم يتعمدوا الانحراف عنها، لكنهم مخطئون في تهاونهم وإهمالهم السؤال عنها، فتجب عليهم الإعادة حينئذ، سواء كان ذلك في الوقت أو بعد خروج الوقت، إلا أنه ينبغي أن نعلم أن الانحراف اليسير عن جهة القبلة لا يضر كما لو انحرف إلى جهة اليمين أو إلى جهة الشمال يسيرا، لقول النبي صلى الله عليه وسلم في أهل المدينة: «ما بين المشرق والمغرب قبلة»، فالذين يكونون شمالا عن الكعبة نقول لهم: ما بين المشرق والمغرب قبلة، وكذلك من يكون جنوبًا عنها. ومن كانوا شرقاً عنها أو غربا نقول: ما بين الشمال والجنوب قبلة، فالانحراف اليسير لا يؤثر ولا يضر. وهنا مسألة أحب أن أنبه عليها في هذه المناسبة، وهي: أن من كان في المسجد الحرام يشاهد الكعبة يجب أن يتجه إلى عين الكعبة لا إلى جهتها، لأنه إذا انحرف عن عين الكعبة لم يكن متجهًا إلى القبلة، وأرى كثيرًا من الناس في المسجد الحرام لا يتجهون إلى عين الكعبة، تجد الصف طويلا وتعلم علم اليقين أن كثيرًا منهم لم يكن متجهًا إلى عين الكعبة، هذا خطأ عظيم يجب على المسلمين أن ينتبهوا له وأن يتلافوه، لأنهم إذا صلوا على هذه الحال صلوا إلى غير القبلة.

فضيلة الشيخ: إذا لم يعلموا بعدد الأوقات؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: إذا لم يعلموا بعدد الأوقات التي أخطؤوا فيها في الحال التي تجب عليهم الإعادة فيها فإنهم يَتَحَرَّونَ الأيام والصلوات التي أخطؤوا فيها، فإذا قُدَّرَ أنهم شكوا هل هي عشرة أيام أو خمسة عشر يوما؟ فليجعلوها عشرة، لأن هذا هو المتيقن وما زاد عليه فهو مشكوك فيه، ولا تلزمهم إعادته.