(۱۸۱۷) پسری ۳۲ ساله دارم که نماز بجا نمی‌آورده است، با او چه کنم؟!

(۱۸۱۷) سوال: پسری ۳۲ ساله دارم که نماز و روزه را بجا نمی‌آورده است و از شما می‌خواهم که مرا راهنمایی کنید روشی در پیش گیرم که این عبادات به او برسد؟

جواب:

از این سوال فهمیده می‌شود که این فرزند وفات کرده است و اگر فوت کرده است پس قول راجح نزد ما کسی که نماز را ترک کرده است کافر است و حلال نیست که برای او دعای رحمت و مغفرت شود یا برای او صدقه داد زیرا که به او نمی‌رسد و نفعی نخواهد برد بلکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {مَا كَانَ لِلنَّبِیِّ وَٱلَّذِینَ ءَامَنُوۤا۟ أَن یَسۡتَغۡفِرُوا۟ لِلۡمُشۡرِكِینَ وَلَوۡ كَانُوۤا۟ أُو۟لِی قُرۡبَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُمۡ أَنَّهُمۡ أَصۡحَـٰبُ ٱلۡجَحِیمِ* وَمَا كَانَ ٱسۡتِغۡفَارُ إِبۡرَ ا⁠هِیمَ لِأَبِیهِ إِلَّا عَن مَّوۡعِدَةࣲ وَعَدَهَاۤ إِیَّاهُ فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُۥۤ أَنَّهُۥ عَدُوࣱّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنۡهُۚ إِنَّ إِبۡرَ ا⁠هِیمَ لَأَوَّ ا⁠هٌ حَلِیمࣱ} [سوره التوبة: ۱۱۳-۱۱۴] (برای پیامبر و کسانی‌که ایمان آوردند (شایسته) نبود که برای مشرکان طلب آمرزش کنند، – هر چند از نزدیکان‌شان باشند- بعد از آنکه برای آن‌ها روشن شد که آن‌ها اهل دوزخند* و آمرزش خواستن ابراهیم برای پدرش نبود؛ مگر به خاطر وعده‌ای که به او داده بود، پس چون برای او آشکار شد که او دشمن الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است؛ از او بیزاری جست، بی‌گمان ابراهیم لابه کنندۀ بردبار بود) ولی کسی که نماز و روزه را بجا نیاروده است و در محیطی زندگی می‌کرده که چیزی از اسلام نمی‌فهمیدند و نه نماز و نه از روزه چیزی نمی‌دانستند یا در قومی زندگی کرده است تارک نماز را کافر نمی‌دانستند، مبنی بر آن او بر کفر نمرده است به خاطر جهلش یا تأویلش که از این قوم تقلید می‌کرده است پس موضوع در مورد او مشکوک باقی می‌ماند.

واگر مادرش گفت: پروردگارا اگر پسرم که با علم خود می‌دانی، مسلمان بوده است او را مورد مغفرت و رحمت قرار بده و دعا را به شرط معلق کرده است و این جایز است و برایش نفع دارد اگر که در نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او مسلمان باشد پس شرط در دعا اشکالی ندارد و در قرآن در آیه‌های لعان آمده است: {فَشَهَـٰدَةُ أَحَدِهِمۡ أَرۡبَعُ شَهَـٰدَ اتِۭ بِٱللَّهِ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّـٰدِقِینَ* وَٱلۡخَـٰمِسَةُ أَنَّ لَعۡنَتَ ٱللَّهِ عَلَیۡهِ إِن كَانَ مِنَ ٱلۡكَـٰذِبِینَ* وَیَدۡرَؤُا۟ عَنۡهَا ٱلۡعَذَابَ أَن تَشۡهَدَ أَرۡبَعَ شَهَـٰدَ ا⁠تِۭ بِٱللَّهِ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلۡكَـٰذِبِینَ* وَٱلۡخَـٰمِسَةَ أَنَّ غَضَبَ ٱللَّهِ عَلَیۡهَاۤ إِن كَانَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِینَ} [سوره النور: ۶-۹] ( پس هر یک از آن‌ها باید چهار مرتبه به نام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سوگند یاد کنند که او از راستگویان است* و پنجمین بار (چنین گوید:) که لعنت الله بر او باد؛ اگر از دروغگویان باشد* و از آن (زن) کیفر (رجم) را دور می‌کند، (به) آن که چهار بار الله را شاهد بگیرد (و سوگند یاد کند) که او (= شوهرش) از دروغگویان است* و بار پنجم (بگوید:) که خشم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر او باد؛ اگر (شوهرش) از راستگویان باشد) و این دعا به شرط معلق شده است.

ابن قیم رَحِمَهُ‌الله در کتابش (إعلام الموقعین) از شیخش، شیخ الإسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله ذکر می‌کند که در بعضی مسائل با مشکل مواجه بود و یکی از آنها این بود که “جنازه‌هایی به سوی ایشان آورده‌ می‌شد که در اسلامشان شک داشت پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را ر خواب دید و از او در مورد آنها سوال کرد؟ که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گفت: بر تو شرط گذاشتن لازم است ای احمد، بر تو شرط گذاشتن لازم ای احمد” یعنی برای این میت دعایی، مشروط نمایید و بگویید: (اللهم إن كان هذا الرجل مؤمنا فاغفرله وارحمه) (پروردگارا اگر این مرد مؤمن بوده است پس او را مورد رحمت و مغفرت خود قرار ده) یا (اللهم إن كانت هذه المرأة مؤمنة فاغفر لها وارحمها) (اگر این زن مؤمن بوده است پس او را مورد رحمت و مغفرت خود قرار ده)

و این خواب، اصلی در شرع دارد همانطور که کمی قبل به آیه‌ی لعان اشاره کردیم و اگر اصل این خواب، بود احکام شرعی با خواب ثابت نمی‌شود زیرا که احکام شرعی با نصوصی که در دست مردم است و آن را در بیداری می‌خوانند و می‌شنوند، ثابت می‌شود ولی اگر قرینه‌ای وجود داشت دلالت بر راستی این خواب می‌دهد که که در آن مخالفت شرع نیست و آن رؤیای صادقه است همانگونه، هنگامی که انسان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را در خواب با اوصاف معروفی که داشته است ببیند حقیقتا او را دیده است همانطور که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است.^[۱]

و نتیجه این است که به این زنی که فرزندی داشته است که نماز و روزه را بجا نمی‌آورده است می‌گوییم مشکلی نیست که بر او دعا کنی اما باید در دعا شرط باشد مثل این: پرودگارا اگر پسرم مسلمان بوده است پس او را مورد رحمت و مغفرت خود قرار ده و مانند این.

[۱] رواه البخاری (۱۱۰) و مسلم (۲۲۶۶).

تعداد بازدید: 31

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: لدي ولد في الثانية والثلاثين من العمر لم يؤد فريضة الصلاة ولا فريضة الصوم أثناء حياته، فأرجو منكم أن تفيدوني ما هي الطريقة التي أؤدي بها هذه العبادات كي تصله؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الذي يفهم من هذا السؤال أن هذا الولد قد مات، وإذا كان قد مات فإن القول الراجح عندنا أن من ترك الصلاة فهو كافر، وإذا كان الإنسان كافرًا لا يحل أن يُدْعَى له بالمغفرة أو الرحمة أو يتصدق له، لأن هذا لا يصل إليه ولا يتنفع به، بل قال الله -عز وجل-: ﴿ مَا كان لِلنَّبِي وَالَّذِينَ ءَامَنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تبين هُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَبُ الْجَحِيمِ وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا نَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَاهُ حَلِيمٌ ﴾ [التوبة: ١١٣-١١٤] لكن قد يكون هذا الذي لا يصلي ولا يصوم عاش في بيئة لا تدري شيئًا عن الإسلام ولا عن الصوم ولا عن الصلاة، أو كان قد عاش في قوم لا يرون أن تارك هذه الأشياء كافر، وبناء على ذلك فإنه لا يموت على الكفر، لجهله أو تأويله بتقليد هؤلاء، فيبقى موضوعه مشكوكا فيه.

ولو أن والدته قالت: اللهم إن كان ابني في علمك مسلما فاغفر له وارحمه فعلقت الدعاء له بالشرط لكان ذلك جائزا ونافعا له إن كان في علم الله تعالى مسلما، فإن الشرط في الدعاء لا بأس به، قد جاء به القرآن في قوله تعالى في آيات اللعان: ﴿ فَشَهَدَهُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَدَاتِ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّدِقِينَ وَالْخَمِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِن كَانَ مِنَ الْكَذِبِينَ وَيَدَرُوا عَنْهَا الْعَذَابَ أَن تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَدَتِ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَذِبِينَ وَالْخَمِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِن كَانَ مِنَ الصَّدِقِينَ ﴾ [النور: ٦-٩]، فهذا دعاء علق بالشرط.

وقد ذكر ابن القيم رحمه الله في كتابه (إعلام الموقعين) عن شيخه شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله أنه كان في نفسه إشكال في بعض المسائل، ومن جملتها: «أنه يقدم إليه جنائز يشك في إسلامهم، فرأى النبي الله صلى الله عليه وسلم في المنام ذلك؟ فقال: عليك بالشرط يا أحمد، عليك بالشرط يا أحمد»، عن يعني: أن تدعو لهذا الميت دعاءً مشروطًا فتقول: اللهم إن كان هذا الرجل

فسأله مؤمنا فاغفر له وارحمه، أو إن كانت هذه المرأة مؤمنة فاغفر لها وارحمها.

وهذه الرؤيا لها أصل من الشرع، كما أشرنا إليه آنفا في آية اللعان، وإن كانت الرؤى في الأصل لا تثبت بها الأحكام الشرعية، لأن الأحكام الشرعية ثبتت بالنصوص التي بين أيدي الناس والتي يقرؤونها ويسمعونها في اليقظة، ولكن إذا وجدت قرينة تدل على صدق هذه الرؤيا وليس فيها ما يخالف الشرع فإنها تكون رؤيا صادقة، كما أن الإنسان إذا رأى النبي صلى الله عليه وسلم في المنام على الصفة المعروفة من أوصافه فقد رآه حقا كما ثبت ذلك عن النبي صلى الله عليه وسلم.

والحاصل أن نقول لهذه المرأة السائلة التي مات ولدها وهو لا يصلي ولا يصوم: لا حرج عليك في دعاء الله له ولكن بشرط، مثل: اللهم إن كان ابني في علمك مسلما فاغفر له وارحمه، وما أشبه ذلك.