یکشنبه 9 ربیع‌الثانی 1448
۲۹ شهریور ۱۴۰۵
20 سپتامبر 2026

۵۰۵ – حکم گفتن: «فلانی مغفور است» یا «مرحوم فلانی» چیست؟

۵۰۵ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم گفتن: «فلانی مغفور است»، یا «مرحوم فلانی»، چیست؟

جواب دادند: بعضی از مردم، وقتی کسی می‌گوید: «فلانی مغفور است»، یا «مرحوم فلانی» را نادرست می‌دانند، و می‌گویند: ما که نمی‌دانیم این میت، جزء مرحومین مغفورین است یا خیر؟ این سخن زمانی درست است که انسان خبر قطعی دهد که این میت، مورد رحمت قرار گرفته یا آمرزیده می‌شود. زیرا جایز نیست بدون علم، خبر دهیم که این میت، به صورت قطع رحمت شده یا آمرزیده شده است. الله تعالی می‌فرماید: {{وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ}[۱]، یعنی: {و از آنچه به آن علم نداری، پیروی نکن}. اما منظور مردم از این حرف، خبر قطعی نیست. کسی که می‌گوید: مرحوم پدرم، یا مرحوم مادرم، منظورش از این سخن، این نیست که خبر دهد آنها قطعا مورد رحمت قرار گرفته‌اند. بلکه منظورشان دعا برای آنان است که الله تعالی آنان را رحمت کند و امید رحمت برای آنان دارند، و بین دعا و خبر، فرق وجود دارد. به همین خاطر هم ما می‌گوییم: فلانی رَحِمَهُ‌الله. فلانی غفر الله له. فلانی عفا الله عنه. از حیث لغت عربی، فرقی بین اینکه بگوییم: «مرحوم فلانی»، و بین اینکه بگوییم: «فلانی رَحِمَهُ‌الله» نیست. زیرا جمله‌ی «رَحِمَهُ‌الله» خبری است، و «مرحوم» نیز به معنی کسی است که رحمت شده، و این نیز خبری است. بنا بر این در مدلول این دو جمله، هیچ فرقی در زبان عربی وجود ندارد. هر کس که می‌گوید: گفتن: «مرحوم فلانی» درست نیست، باید گفتن «فلانی رَحِمَهُ‌الله» را نیز نادرست بداند.

به هر حال می‌گوییم: اشکالی در گفتن «مرحوم فلانی»، یا «مغفور فلانی» و امثال اینها وجود ندارد. زیرا منظور ما از این سخن، خبر قطعی مبنی بر مورد رحمت قرار گرفتن و آمرزیده شدن این شخص از جانب الله نیست. بلکه ما از الله خواهانیم و امیدواریم که مورد رحمت و مغفرت قرار گیرد. پس گفتن این سخن، از باب دعاست و دعا از باب إخبار نیست و بین این دو نیز فرق وجود دارد.


[۱] – سوره اسراء، آیه «۳۶».

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

(505) سئل فضيلة الشيخ: عن حكم قول: “فلان المغفور له”، “فلان المرحوم”.

فأجاب بقوله: بعض الناس ينكر قول القائل : “فلان المغفور له، فلان المرحوم” ويقولون: إننا لا نعلم هل هذا الميت من المرحومين المغفور لهم أو ليس منهم؟ وهذا الإنكار في محله إذا كان الإنسان يخبر خبراً أن هذا الميت قد رحم أو غفر له، لأنه لا يجوز أن نخبر أن هذا الميت قد رحم، أو غفر له بدون علم قال الله تعالى : (ولا تقف ما ليس لك به علم) (سورة الإسراء، الآية “36”) لكن الناس لا يريدون بذلك الإخبار قطعاً، فالإنسان الذي يقول : المرحوم الوالد، المرحومة الوالدة ونحو ذلك لا يريد بهذا الجزم أو الإخبار بأنهم مرحومون، وإنما يريد بذلك الدعاء أن الله تعالى قد رحمهم والرجاء، وفرق بين الدعاء والخبر، ولهذا نحن نقول : فلان رَحِمَهُ‌الله، فلان غفر الله له، فلان عفا الله عنه، ولا فرق من حيث اللغة العربية بين قولنا: “فلان المرحوم” و”فلان رَحِمَهُ‌الله” لأن جملة “رَحِمَهُ‌الله” جملة خبرية، والمرحوم بمعنى الذي رحم فهي أيضاً خبرية، فلا فرق بينهما أي بين مدلوليهما في اللغة العربية فمن منع “فلان المرحوم” يجب أن يمنع “فلان رحمه الله”.

على كل حال نقول ” لا إنكار في هذه الجملة أي في قولنا : “فلان المرحوم، فلان المغفور له” وما أشبه ذلك لأننا لسنا نخبر بذلك خبراً ونقول : إن الله قد رحمه، وإن الله قد غفر له، ولكننا نسأل الله ونرجوه فهو من باب الرجاء والدعاء وليس من باب الإخبار، وفرق بين هذا وهذا.

مطالب مرتبط:

۴۷۹ – حکم نامیدن برخی گلها به «آفتاب پرست» چیست؟ چون این گل هنگام طلوع و غروب خورشید، رو به آن می‌کند.

۴۷۹ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم نامیدن برخی گلها به «آفتاب پرست» چیست؟ چون این گل هنگام طلوع و غروب خورشید، رو به آن می‌کند. جواب دادند: جایز نیست. زیرا درختان و گیاهان، خورشید را نمی‌پرستند. بلکه الله عز و جل را می‌پرستند. الله تعالی می‌فرماید: {أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ […]

ادامه مطلب …

۴۹۰ – حکم گفتن عبارت «کلّ عام و أنتم بخیر» چیست؟

۴۹۰ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم عبارت «کلّ عام و أنتم بخیر» چیست؟ جواب دادند: اگر قصد از گفتنِ «کل عام و أنتم بخیر»، دعای خیر باشد، اشکالی ندارد. تعداد بازدید: ۷۷

ادامه مطلب …

۴۶۷ – منظور از روح و نفْس چیست؟ و فرق بین روح و نفس چیست؟

۴۶۷ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: منظور از روح و نفس چیست؟ همچنین، فرق بین این دو در چیست؟ جواب دادند: غالبا روح به آن چیزی اطلاق می‌شود که دارای حیات است. چه این حیات، حسّی باشد یا معنوی. قرآن، روح نامیده شده. الله تعالی می‌فرماید: {وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا}[۱]، یعنی: {و […]

ادامه مطلب …

۴۵۶ – حکم لقب «حاجی» و «سید» چیست؟

۴۵۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم گفتن «حاجی» و «سید فلان» چیست؟ جواب دادند: گفتنِ «حاجی»، یعنی حج را ادا کرده. این اشکالی ندارد. اما «سید»؛ نگاه می‌کنیم اگر صحیح است که او دارای سیادت است، گفته می‌شود: او «سید» است. بدون اینکه الف و لام به کار برده شود. این اشکالی ندارد. […]

ادامه مطلب …

۵۰۷ – حکم خطاب کردن اشخاصی مثل حاکم با عبارت «ای مولای من»

۵۰۷ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم این سخن که وقتی انسان حاکمی را مورد خطاب قرار می‌دهد، بگوید: «ای مولای من»، چیست؟ جواب دادند: ولایت دو نوع است: اول: ولایت مطلق، که این ولایت، مثل سیادت مطلق، متعلق به الله عز و جل است. ولایت الله به معنای عام خود، شامل همه کس […]

ادامه مطلب …

۴۱۶ – آیا جایز است برخی صفات را برای انسان به کار ببریم مثل: پدر عزیزم، یا برادر بزرگوارم؟

۴۱۶ – آیا اگر وقتی کسی نامه‌ای می‌نویسد، و در آن بگوید: «به پدر عزیزم»، یا «به برادر بزرگوارم»[۱]، اشکالی دارد؟ جواب دادند: اشکالی ندارد. بلکه جایز نیز هست. الله تعالی می‌فرماید: {لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَاعَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ}[۲]، یعنی: {معنی آیه}، و می‌فرماید: {لَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ}[۳]، یعنی: {معنی […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه