یکشنبه 9 ربیع‌الثانی 1448
۲۹ شهریور ۱۴۰۵
20 سپتامبر 2026

۴۵۱ – آیا در اسلام، تجدیدِ تشریع هست؟

۴۵۱ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا در اسلام، تجدیدِ تشریع هست؟

جواب دادند: کسی که بگوید: در اسلام، تجدیدِ تشریع وجود دارد، واقع بر خلاف اوست؛ زیرا اسلام با وفات رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم، کامل شده، و تشریع نیز با آن به پایان رسیده است. بله، حوادث و وقایع تجدید می‌شوند، و در هر عصر و مکانی، چیزهایی اتفاق می‌افتد که در عصر و زمان‌های دیگر، اتفاق نمی‌افتد. سپس با تشریع، در آنها نگریسته می‌شود، و در پرتو قرآن و سنت بر آنها حکم می‌شود، و این حکم، جزئی از همان تشریع اولیه‌ی اسلامی است، و نامیدن آن به تشریع جدید، درست نیست؛ زیرا ظلم به اسلام، و مخالف با واقع است. همچنین شایسته نیست تغییر تشریع نامیده شود، چون نوعی شکستن دیوارِ حرمتِ شریعت و از بین بردن هیبت آن در نفوس، و یا در معرض تغییر قرار دادن آن بر مسیری غیر از مسیر قرآن و سنت است، و هیچ کس از اهل علم و ایمان، به چنین چیزی راضی نیست.

اما وقتی حکم بر یک اتفاق، در پرتو قرآن و سنت نباشد، تشریع باطل است؛ و تحت تقسیم در تشریع اسلامی قرار نمی‌گیرد.

اما در رد بر چیزی که گفتم، نباید به حکمی که عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در مورد سه طلاق اجرا کرد، استناد نمود. با اینکه این حکم (یعنی سه طلاق کردن زن در یک کلام)، در دوسال اول خلافتش فقط یک طلاق به حساب می‌آمد، و در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و خلافت ابوبکر نیز چنین بود. زیرا این از باب تعزیر شخص برای التزام به چیزی است که خودش خواسته است، و به همین خاطر عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ گفت: «می‌بینم مردم در مورد کاری که باید در آن شکیبایی داشته باشند، عجله می‌کنند. پس اگر چیزی را که می‌گویند، بر آنها اجرا کنیم»، و بر آنها اجرا کرد. باب تعزیر در شریعت، واسع است. چون مقصود از آن، اصلاح مردم و تادیب آنهاست.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

(451) وسئل فضيلة الشيخ: هل في الإسلام تجديد تشريع؟

فأجاب بقوله: من قال: إن في الإسلام تجديد تشريع فالواقع خلافه، فالإسلام كمل بوفاة النبي، ﷺ، والتشريع انتهى بها. نعم الحوادث والوقائع تتجدد، ويحدث في كل عصرٍ ومكانٍ ما لا يحدث في غيره، ثم ينظر فيها بتشريع، ويحكم عليها على ضوء الكتاب والسنة. ويكون هذا الحكم من التشريع الإسلامي الأول، ولا ينبغي أن يسمى تشريعاً جديداً، لأنه هضم للإسلام، ومخالف للواقع، ولا ينبغي أيضاً أن يسمى تغييراً للتشريع، لما فيه من كسر سياج حرمة الشريعة، وهيبتها في النفوس، أو تعريضها لتغيير لا يسير على ضوء الكتاب والسنة، ولا يرضاه أحد من أهل العلم والإيمان.

أما إذا كان الحكم على الحادثة ليس على ضوء الكتاب والسنة، فهو تشريع باطل، لا يدخل تحت التقسيم في التشريع الإسلامي.

ولا يرد على ما قلت إمضاء عمر – رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ -للطلاق الثلاث، مع أنه كان واحدة لمدة سنتين من خلافته، ومدة عهد النبي، ﷺ، وعهد أبي بكر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ، لأن هذا من باب التعزير بإلزام المرء ما التزمه ولذا قال عمر ـ رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ـ: “أرى الناس قد تعجلوا في أمر كانت لهم فيه أناة فلو أمضيناه عليهم”. فأمضاه عليهم، وباب التعزير واسع في الشريعة، لأن المقصود به التقويم والتأديب.

مطالب مرتبط:

۵۱۶ – حکم این سخن که عده‌ای می‌گویند: «الله می‌داند که چنین و چنان است» چیست؟

۵۱۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم این سخن که عده‌ای از مردم می‌گویند: «الله می‌داند که چنین و چنان است»، چیست؟ جواب دادند: گفتن این سخن، بسیار خطرناک است. تا جایی که حتی در کتاب‌های احناف دیده‌ام که اگر کسی در مورد چیزی بگوید: الله می‌داند، و قضیه بر خلاف آن باشد، کافر […]

ادامه مطلب …

۴۱۲ – حکم سخنی که برخی مردم می‌گویند که وقتی دل پاک است، تصحیح الفاظ اهمیتی ندارد، چیست؟

۴۱۲ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم سخنی که برخی مردم می‌گویند که وقتی دل پاک است، تصحیح الفاظ اهمیتی ندارد، چیست؟ جواب دادند: اگر منظورش از تصحیح الفاظ، جاری نمودن آن وفق لغت عربی است، درست است. زیرا از جهت سلامت عقیده، مادامی که معنایشان قابل فهم و درست است، مهم نیست که […]

ادامه مطلب …

۴۳۴ – حکم گفتن: «ای بنده‌ام» یا «ای کنیزم» چیست؟

۴۳۴ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم گفتن: «ای بنده‌ام»، و «ای کنیزم» چیست؟ جواب دادند: گفتن «ای بنده‌ام»، و «ای کنیزم» و امثال آن، دارای دو صورت است: صورت اول: با صیغه‌ی ندا گفته شود. مثلا: ای بنده‌ام، ای‌کنیزم؛ این به خاطر نهیی که از آن شده، جایز نیست. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: […]

ادامه مطلب …

۴۹۳ – حکم گفتن «الله برای تو» چیست؟

۴۹۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم گفتن «الله برای تو»، چیست؟ جواب دادند: ظاهرا لفظ «الله برای تو»، از جنس این سخن است: «خوبی‌های او از الله است». اگر از جنس این باشد، گفتنش جایز است و نزد اهل علم و غیره استعمال می‌شود. همچنین در مورد این سخن و سخنانی امثال آن، […]

ادامه مطلب …

۴۵۰ – حکم اطلاق لفظ «کتاب‌های تراث» در مورد کتب سلف، چیست؟

۴۵۰ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم اطلاق لفظ «کتاب‌های تراث» در مورد کتب سلف، چیست؟ جواب دادند: ظاهر این است که اشکالی ندارد و درست است. زیرا معنایش، کتاب‌هایی موروثی از کسانی است که قبلا بوده‌اند، و مانعی نمی‌بینم که چنین لفظی به کار برده شود. تعداد بازدید: ۶۵

ادامه مطلب …

۴۴۱ – آیا درست است بگوییم: الله آن چیز را به وجود آورد یا خلق کرد یا به تصویر کشید؟

۴۴۱ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: بعضی مردم می‌گویند: «الله فلان چیز را به وجود آورد». آیا درست است؟ فرق بین این جمله و بین اینکه بگوییم: «الله فلان چیز را خلق کرد» یا «الله فلان چیز را به تصویر کشید»، چیست؟ جواب دادند: فرقی بین به و جود آوردن و خلقت کردن نیست. […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه