سه‌شنبه 5 شوال 1447
۴ فروردین ۱۴۰۵
24 مارس 2026

۱۶۳ – چطور با فرد مومن در روز قیامت مناقشه می‌شود؟

۱۶۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: جمع بین این دو حدیث چگونه است: «کسی که در محاسبه‌اش مناقشه شد، عذاب می‌شود»، روایت بخاری از حدیث عایشه، و حدیث مناقشه‌ی مومن در بخاری که آمده: «الله در روز قیامت، مومن را ستر نموده، می‌فرماید: چنین گناهی را به یاد می‌آوری؟ چنان گناه را به یاد می‌آوری؟ می‌گوید: بله پروردگارا، تا جایی که به گناهانش اعتراف کرده و می‌فهمد که به هلاکت افتاده است، الله به او می‌فرماید: در دنیا این گناهان را برایت پوشاندم، و امروز نیز آن را برایت می‌آمرزم. سپس کارنامه‌ی نیکی‌هایش به او داده می‌شود»؟ روایت بخاری.

جواب دادند: اشکالی در این دو حدیث وجود ندارد. زیرا معنای مناقشه این است که به خاطر نعمت‌هایی که الله به او داده، محاسبه می‌شود. چون محاسبه‌ای که در آن مناقشه وجود داشته باشد، بدین معنی است که تو همان طور که گرفته‌ای باید بدهی. اما محاسبه‌ی بنده‌ی مومن توسط الله در قیامت، این چنین نیست. بلکه مجرد فضلی از جانب الله تعالی به بنده است، وقتی که بنده به گناهانش اقرار و اعتراف می‌کند. می‌فرماید: «در دنیا این گناهان را برایت پوشاندم، و امروز نیز آن را برایت می‌آمرزم»، و کلمه‌ی «مناقشه شد» بر این چیزی که گفتیم دلالت می‌دهد. زیرا مناقشه به معنی بده و بستان به صورت دقیق و کامل است، و این به نسبت الله عز و جل نسبت به بنده‌اش چنین نیست. بلکه الله تعالی محاسبه‌ی مومن را مبنی بر فضل و احسان قرار می‌دهد نه بر مناقضه و عدالت.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

(163) سئل فضيلة الشيخ : كيف نجمع بين قول النبي ، ﷺ : “من نوقش الحساب عذب” . رواه البخاري من حديث عائشة ، ومناقشة المؤمن في قوله، ﷺ: “إن الله يدني المؤمن فيضع عليه كنفه ويستره فيقول : أتعرف ذنب كذا أتعرف ذنب كذا؟ فيقول : نعم أي رب، حتى إذا قرره بذنوبه ورأى في نفسه أنه هلك قال: سترتها عليك في الدنيا وأنا أغفرها لك اليوم فيعطى كتاب حسناته” الحديث رواه البخاري؟

فأجاب رعاه الله وحفظه بقوله: ليس في هذا إشكال لأن المناقشة معناها أن يحاسب فيطالب بهذه النعم التي أعطاه الله إياها ، لأن الحساب الذي فيه المناقشة معناه أنك كما تأخذ تعطي ، ولكن حساب الله لعبده المؤمن يوم القيامة ليس على هذا الوجه ، بل إنه مجرد فضل من الله – تعالى – إذا قرره بذنوبه وأقر واعترف قال: “سترتها عليك في الدنيا وأنا أغفرها لك اليوم” وكلمة نوقش تدل على هذا لأن المناقشة الأخذ والرد في الشيء والبحث على دقيقه وجليله ، وهذا لا يكون بالنسبة لله – عَزَّوَجَلَّ – مع عبده المؤمن بل إن الله تعالى يجعل الحساب للمؤمنين مبنياً على الفضل والإحسان لا على المناقشة والأخذ بالعدل.

مطالب مرتبط:

۱۵۹ – عذاب قبر از امور غیبی است یا عینی؟

۱۵۹ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا عذاب قبر، از امور غیبی است یا از امور شهادت[۱]؟ جواب دادند: عذاب قبر از امور غیبی است، و چه بسیار انسان‌هایی که در این قبرها عذاب می‌شوند و ما آن را حس نمی‌کنیم، و چه بسا همسایه‌های آنهایی که عذاب می‌شوند، در نعمت بوده و دری […]

ادامه مطلب …

۱۷۵ – بهشتی که آدم و حوا در آن بودند، کدام بود؟

۱۷۵ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: بهشتی که آدم و همسرش در آن اسکان داده شدند، چه بود؟ جواب دادند: صواب این است: بهشتی که الله تعالی، آدم و همسرش را در آن سکنی داد، همان بهشتی است که به متقیان وعده داده شده. زیرا الله تعالی می‌فرماید: {اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ}[۱]، یعنی: {تو […]

ادامه مطلب …

۱۳۹ – یأجوج و مأجوج چه کسانی هستند؟

۱۳۹ – از شیخ سوال شد: یأجوج و مأجوج چه کسانی هستند؟ جواب دادند: یاجوج و ماجوج دو گروه از بنی آدم هستند که وجود دارند. الله تعالی در قصه‌ی ذو القرنین می‌فرماید: {حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمَا قَوْمًا لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا . قَالُوا يَاذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي […]

ادامه مطلب …

۱۳۸ – آیا احادیث خروج مهدی صحیح است؟

۱۳۸ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا احادیث خروج مهدی صحیح است یا خیر؟ جواب دادند: احادیث خروج مهدی به چهار نوع تقسیم می‌شوند: اول: احادیث دروغین. دوم: احادیث ضعیف. سوم: احادیث حسن که با مجموع طرقشان به درجه‌ی صحت می‌رسند، بر این اساس که صحیح لغیره[۱] هستند. چهارم: برخی علما گفته‌اند که برخی […]

ادامه مطلب …

۱۴۰ – چرا همه‌ی پیامبران از دجال هشدار داده‌اند؟

۱۴۰ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله در مورد دجال سوال شد، و اینکه چرا همه‌ی پیامبران، اقوام خود را از او بر حذر داشته‌اند؟ چه اینکه دجال در آخر الزمان خارج می‌شود. جواب دادند: چنان که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده، بزرگ‌ترین فتنه‌ای که در زمین از زمان خلقت آدم تا برپایی قیامت به وجود می‌آید، فتنه‌ی دجال […]

ادامه مطلب …

۱۵۴ – آیا انسان مومن نیز شامل عذاب قبر می‌شود؟

۱۵۴ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا عذاب قبر شامل مومن عاصی هم می‌شود یا فقط خاص به کفار است؟ جواب دادند: عذاب قبری که مستمر است، خاص منافق و کافر است. اما مومن عاصی، گاهی در قبرش مورد عذاب واقع می‌شود. زیرا در صحیحین از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا روایت شده رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه