(۵۲۶) سوال: در اداره‌ای مشغول به کار هستم که بسیاری از کارمندانش نصرانی هستند که ما با آنان ارتباط داریم و گاهی آنان را بیشتر از مسلمانان دوست می‎داریم؛ البته من خوانده و شنیده‌ام که این مسئله جایز نیست. هر چند که من نماز و روزه‌ام را ادا می‌کنم، حجاب شرعی می‌پوشم و از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌ترسم. گاهی نیز تا حد درگیری با آن‌ها به بحث و جدال می‌پردازم اما فایده‌ای ندارد و بیشتر اوقات، سخنان مرا را تکذیب می‌کنند. سپس روز بعد دوباره با آنان صحبت می‌کنم زیرا امید دارم که مسلمان شوند زیرا آنان مرا بسیار دوست دارند. من هم‌چنان نسبت به این دوستی، حیرت‌زده و سردرگم هستم؛ خصوصا که با یکی از آنان بسیار صمیمی هستم زیرا وی مرا اذیت نکرده و به من بدی ننموده است اما از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیم دارم و می‌ترسم که با دوستی و صمیمت با او دچار گناه‌ شده باشم؛ ولی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌داند که بسیار امیدوارم که وی و دوستانش وارد اسلام شوند لذا ارتباطم را با آنان حفظ نموده‌ام. آیا در این مورد، دچار گناه شده‌ام و چیزی بر من واجب است؟

جواب:

تردیدی نیست که بر مسلمان واجب است بغض دشمنان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را داشته باشد و از آن‌ها بیزاری بجوید زیرا این روش پیامبران و پیروانشان است؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ الله كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِالله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وَحْدَهُ} [الممتحنه: ۴]: (ابراهیم و کسانی که با او بودند برای شما الگوی نیک و پسندیده‌ای هستند وقتی به قوم خود گفتند: (ما از شما و آن‌چه غیر از الله عبادت می‌کنید، بیزار هستیم، به دین شما کافر گشته‌ایم و میان ما و شما بغض و دشمنی خواهد بود تا وقتی ‌که فقط به الله یگانه ایمان آورید) همچنین می‌فرماید: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ} [المجادله: ۲۲]: (هرگز نمی‌بینی مردمی را که به الله و روز آخرت ایمان آورده‌اند که با دشمنان الله و پیامبرش دوستی کنند؛ هر چند که آن دشمنان: پدران، فرزندان، برادران یا خویشان آن‌ها باشند. اینان هستند که الله بر دلهایشان ایمان نگاشته است و با روح خود آنان را تأیید نموده است).

بنابراین حلال و جایز نیست که دوستی و محبت دشمنان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ که در واقع دشمنان خودت هستند را در قلب داشته باشی؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنْ الْحَقِّ} [الممتحنه: ۱]: (ای کسانی‌ که ایمان آورده‌اید! دشمن من و دشمن خودتان را به عنوان دوست نگیرید که به آن‌ها ابراز محبت و مودت کنید؛ در حالی‌که آنان به آن‌چه از حق که به سوی شما آمده است، کفر ورزیده‌اند) اما این که از روی امید به قبول کردن اسلام و ایمان از جانب آنان با آن‌ها خوش‌اخلاق و نرم‌خو هستی، ایرادی ندارد؛ زیرا این کار برای تشویق آنان به اسلام است اما اگر از آنان ناامید شدی، آن‌گونه که مستحق هستند با آنان رفتار کن.

سؤال: محبت و مدح آنان چه حکمی دارد؟ اگر شخصی آنان را به طور کلی مدح کرده و مثلا بگوید: چه بسا مسیحی‌ها یا غیر مسلمانان در برخی معاملات یا چیزهای دیگر از مسلمانان بهتر هستند.

جواب: تردیدی نیست که هر کس بیش از مسلمانان به آن‌ها علاقه و محبت داشته باشد، مرتکب حرام بسیار بزرگی شده است؛ زیرا واجب است مؤمنان را دوست داشته باشد و هر آن‌چه برای خود می‌پسندد را برای آنان هم دوست بدارد اما اگر دشمنان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را بیشتر از مسلمانان دوست داشته باشد، خطر بسیار بزرگی متوجه او است و مرتکب کار حرامی شده است؛ بلکه اصلا جایز نیست آنان را دوست داشته باشد حتی اگر کم‌تر از مسلمانان باشد؛ چنان که در آیه شنیدی: {لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِالله وَالْيَوْمِ الآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ الله وَرَسُولَهُ} [المجادله: ۲۲]: (هرگز نمی‌بینی مردمی را که به الله و روز آخرت ایمان آورده‌اند که دشمنان الله و پیامبرش را دوست بدارند و با آنان دوستی کنند) همچنین: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنْ الْحَقِّ} [الممتحنه: ۱]: (ای کسانی‌ که ایمان آورده‌اید! دشمن من و دشمن خودتان را به عنوان دوست نگیرید که به آن‌ها ابراز محبت و مودت کنید؛ در حالی‌که آنان به آن‌چه از حق که به سوی شما آمده است، کفر ورزیده‌اند).

همچنین کسی ‌که آنان را مدح و ستایش کند و آنان را در کار و… از مسلمانان بهتر و برتر بداند، مرتکب گناه شده است، به برادران مسلمانش گمان بد برده است و به کسانی که شایسته‌ نیستند گمان نیک برده است. بر مؤمن واجب است مسلمانان را در تمام زمینه‌ها از جمله کار و… بر غیرمسلمانان ترجیح دهد و مقدم نماید. اگر از مسلمانان کوتاهی سر زد، بر وی واجب است آنان را نصیحت کند، به آنان هشدار دهد و سرانجام ظلم و ستم را برای آن‌ها بیان نماید. امید است الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنان را به سبب وی هدایت نماید.

***