(۴۵۷) سوال: در شهر ما هر روز پنج‌شنبه حلقات دینی در خانه‌های مشایخ برگزار می‌شود؛ صاحب گوشه یا شیخی که حلقه در خانه‌ی وی برگزار می‌شود به آموزش مردمی که برای حضور در این حلقه آمده‌اند می‌پردازد. همچنین به مدح رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم، شيخ عبد القادر گیلانی و شيخ الرفاعي و دیگران می‌پردازند، دف می‌زنند و با آرامش حركت‌های زیاد و سرعی مانند ركوع انجام می‌دهند. نظرتان در این مورد چیست؟

جواب:

در مورد چنین اعمالی می‌گوییم: این عمل، بدعت است و چه بسا مدیحه‌سرایی‌هایشان به حدّ کفر برسد؛ زیرا این مدیحه‌سرایان که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را مدح می‌کنند گاهی ایشان را در جایگاه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و حتی بیشتر قرار می‌دهند؛ برخی از آنان این سروده را می‌خوانند که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را مخاطب قرار داده و می‌گویند:

إن لم یكن فی معادی آخذاً بيدي            فضلاً وإلا فقل يا زلة القدم

اگر در روز رستاخیز از روی لطف و کرم خویش دستم را نگیرد، پس آن‌گاه بگو که دیگر پایت لغزیده است.

یا أکرمَ الرُسُلِ ما لی من ألوذُ بِهِ              سِواکَ عند حلولِ الحادثِ العِمَمِ

ای بزرگوارترین و بهترین پیامبران! جز تو کسی را ندارم که به هنگام نزول حوادث فراگیر و بسیار بزرگ به او پناه ببرم.

فَإِنَّ مِنْ جُودِكَ الدُّنْيَا وَضَرَّتَهَا                 وَمِنْ عُلُومِكَ عِلْمُ اللَّوْحِ وَالقَلَمِ

همانا دنیا و آخرت از بخشش تو است و علم و آگاهی از لوح محفوظ و قلم از جمله دانش‌های تو است. این‌گونه اوصاف فقط مخصوص الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است زیرا فقط او است که به هنگام مصیبت به دعا فرا خوانده می‌شود و به او پناه برده می‌شود. فقط او است که مشکل بیچارگان را برطرف می‌نماید و درخواست نیازمندان را اجابت می‌کند؛ اما رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم توان انجام چنین کارهایی را ندارد بلکه خود ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از پروردگارش می‌خواهد و کمک و یاری می‌طلبد و در این جایگاه، بیشترین کسی است که برای پروردگارش بندگی می‌کند. وقتی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حال ایراد خطبه بود، مردی آمد و از کم‌آبی شکوه نمود؛ آن‌گاه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دستانش را به سوی آسمان بلند کرد و از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چنین درخواست نمود: «اللّهُمَّ أغِثنَا»^۱ : (بار الها! بر ما باران فرو ریز) پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نمی‌توانست به خود هیچ سودی برساند یا هیچ زیانی را از خود دور کند، پس چگونه خواهد توانست برای دیگران چنین کند؟ رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فقط هدایت‌گری است که به راه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هدایت می‌نماید. چنین اشعاری که بدان اشاره کردم بدون شک، هیچ ویژگی و توصیفی برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باقی نمی‌گذارد زیرا اگر دنیا و آخرت از جمله بخشش‌های پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد، چیزی برای الله باقی نمی‌ماند!

لذا می‌گویم: عمل این افراد نزد آن شیخ، بدعت است که چه بسا شامل چیزهای ناشایست و بسیار زشتی باشد که کفر و شرک اکبر باشد. اگر آن شیخ، مردم را برای کسب علم و آموزش قرآن و احادیث صحیح رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جمع نماید، بسیار بهتر و پسندیده‌تر بود تا خودش سود برده و  به مردم سود برساند.

در سؤال اشاره شد که آنان با حالت خاصی رکوع و سجده می‌کنند و نیز با صدای آرام و سریع به دف زدن می‌پردازند که البته این کاری نادرست و زشت است و برای  کسی جایز نیست که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را این‌گونه عبادت کند؛ زیرا مبنای عبادت بر اساس توقيف و تشریع الهی است و بر اساس سلیقه و میل بندگان نیست. همچنین از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، خلفای ایشان و هیچ کدام از سلف صالح امت و امامان آنان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم نقل نشده که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را این‌گونه عبادت کنند؛ بلکه این کار در ذات خود، ب منکر است چه برسد به این ‌که عبادت باشد!.

***

1. صحیح بخاری: كتاب الجمعة باب الاستسقاء في خطبة الجمعة غير مستقبل القبلة، شماره (١٠١٤) / صحیح مسلم: كتاب صلاة الاستسقاء، باب رفع اليدين بالدعاء في الاستسقاء، شماره (۸۹۷). ↩︎