(۴۷) مؤمن بین رجاء (امید) و خوف (ترس)

(۴۷) سوال: سؤال: شیخ بزرگوار! مؤمن چگونه بین رجاء (امید) و خوف (ترس) قرار می‌گیرد؟ می‌دانم که فضل الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر بندگانش زیاد است و رحمت وی بر غضبش سبقت گرفته است لذا من به خاطر کوتاهی و تقصیری که دارم‌ همواره بسیار می‌ترسم و از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ خواستارم بر ما و شما با عفو و فضلش منت گذارد. ما را در راستای این سؤال توجیه نمایید.

جواب:

شیخ ابن عثیمین رَحِمَهُ‌الله جواب دادند:

واجب است مؤمن در حرکتش به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مانند دو بال پرنده بین خوف و رجاء باشد. امام احمدرَحِمَهُ‌الله می‌فرماید: (شایسته است خوف و رجاء انسان ‌هم‌اندازه باشد اما اگر یکی بر دیگری غالب شود صاحبش هلاک می‌شود).

هرگاه انسان، گناهان و تقصیراتی را که در حقوق الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و حقوق بندگان دارد ببیند می‌ترسد و هرگاه فضل، وسعت رحمت و عفو الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را ببیند بدان امید پیدا کرده و باز می‌گردد لذا شایسته است خوف و رجاء انسان هم‌اندازه باشد زیرا اگر رجاء و امیدش غالب شود بر او ترس می‌رود که گمان کند از مکر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در امان است و اگر خوف بر وی غالب شود نیز ترس می‌رود که در نا امیدی از رحمت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ واقع شود که هر دو مسأله‌ ممنوع هستند‌. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پیرامون پیامبران و اولیاء خویش می‌فرماید: {إِنَّهُم كَانُوا یُسَـٰرِعُونَ فِی ٱلخَیرَتِ وَیَدعُونَنَا رَغَبا وَرَهَبا وَكَانُوا لَنَا خَـٰشِعِینَ} [الأنبياء ۹۰] (بی‌گمان آن‌ها همواره در کارهای خیر می‌شتافتند، در حال بیم و امید ما را می‌خواندند و پیوسته برای ما فروتن بودند) همچنین برخی از علما می‌گویند: اگر به طاعت‌ها مشغول شد می‌بایست جانب رجاء و قبول در وی شدت یابد و به یاد داشته باشد ‌که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اجر کسی که عملش را نیکو انجام دهد ضایع نمی‌کند و اگر مرتکب امور حرام گردید خوف، غالب می‌شود و می‌ترسد که گناهانش عقوبت‌هایی برای حال و آینده‌اش به وجود آورند.

بعضی دیگر از اهل علم گفته‌اند: شایسته است در حال تندرستی، جانب خوف بر وی غالب شود تا وی را به انجام امور واجب و ترک اموری که حرام است وادار نماید اما در حال بیماری که می‌ترسد بر اثر آن به ملاقات پروردگارش برود جانب رجاء بر وی غالب می‌شود تا در حالی بمیرد که به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ گمان نیک دارد.

***

تعداد بازدید: 34

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: فضيلة الشيخ كيف يكون المؤمن بين الرجاء والخوف؟ وإذا كان عند الإنسان خوف كثير، وأنا أعلم بأن فضل الله -عز وجل- على عباده كبير، وأن رحمته سبقت غضبه، فأنا دائما خائفة جدا لتقصيري، وأسأل الله عز وجل أن يمن علينا وعليكم بعفوه وفضله، وجهونا في ضوء هذا السؤال؟

فأجاب -رحمه الله تعالى – : المؤمن يجب أن يسير إلى الله تبارك وتعالى بين الخوف والرجاء كجناحي طائر، قال الإمام أحمد رحمه الله: ينبغي أن يكون خوفه ورجاؤه واحدًا، فأيهما غلب هلك صاحبه.

فالإنسان إذا رأى ذنوبه و ما حصل منه من التقصير في حقوق الله -عزوجل وحقوق العباد خاف، وإذا تأمل فضل الله -تعالى- وسعة رحمته، وعفوه، طمع ورجع، وعليه فينبغي أن يكون خوفه ورجاؤه واحدًا، لأنه إن غلب عليه الرجاء يخشى عليه من الأمن من مكر الله، وإن غلب عليه الخوف خشي عليه أن يقنط من رحمة الله، وكلاهما محظور، وقد قال الله -تعالى- عن أوليائه وأنبيائه: ﴿إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَرِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبا وَرَهَبَا وَكَانُوا لَنَا خَشِعِينَ﴾ [الأنبياء: ۹۰]، ومن العلماء من قال: إن فعل الطاعات فليغلب جانب الرجاء والقبول، وأن الله -تعالى- لا يضيع أجر من أحسن عملا، وإن فعل المحرمات غلب الخوف، وخاف أن تناله سيئاته بعقوبات حاضرة ومستقبلة.

وقال آخرون من أهل العلم: ينبغي في حال الصحة أن يغلب جانب الخوف، ليحمله ذلك على فعل الواجبات وترك المحرمات، وفي حال المرض الذي يخشى أن يلاقي ربه به يغلب جانب الرجاء، من أجل أن يموت وهو يحسن الظن بالله -عز وجل-.

وعلى كل حال يجب على الإنسان أن لا يستولي عليه الخوف حتى يقنط من رحمة الله، أو الرجاء حتى يأمن من مكر الله، وليكن سائرا إلى ربه بين هذا وهذا.