(۴) ایمان و توحید

(۴) سوال: آیا ایمان همان توحید است؟

جواب:

شیخ ابن عثیمین رَحِمَهُ‌الله جواب دادند:

ایمان و توحید دو چیز متغایر و متفق هستند؛ توحید همان یگانه قرار دادن الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در تمام مواردی است که مستحق آن است فقط برای او است؛ از جمله: ربوبیت، الوهیت و اسماء و صفات و به همین خاطر است که علماء رَحِمَهُمُ‌الله گفته‌اند: توحید به سه قسمت تقسیم می‌شود: توحید ربوبیت، توحید الوهیت و توحید اسماء و صفات.

این اقسام توحید در این فرموده‌ی الله متعال آمده است: (رَّبُّ ٱلسَّمَـٰوَ ٰ⁠تِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا بَیۡنَهُمَا فَٱعۡبُدۡهُ وَٱصۡطَبِرۡ لِعِبَـٰدَتِهِۦۚ هَلۡ تَعۡلَمُ لَهُۥ سَمِیࣰّا﴾ [مريم ۶۵] : (پروردگار آسمان‌ها و زمین، و آنچه میان آن دو است، پس او را پرستش کن، و بر عبادتش شکیبا باش. آیا همانندی برای او می‌شناسی؟)

(رَّبُّ ٱلسَّمَـٰوَ ٰ⁠تِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا بَیۡنَهُمَا﴾ یعنی توحید ربوبیت، (فَٱعۡبُدۡهُ وَٱصۡطَبِرۡ لِعِبَـٰدَتِهِ) یعنی توحید الوهیت و (هَلۡ تَعۡلَمُ لَهُۥ سَمِیࣰّا) یعنی توحید اسماء و صفات.

این در واقع همان تقسیم ایمان است زیرا ایمان به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ شامل ایمان به ربوبیت، الوهیت و اسماء و صفاتش می‌شود؛ بنابراین کسی که برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ موحّد است بدو مؤمن است و کسی که به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مؤمن است برایش موحّد است اما گاهی در توحید یا ایمان خللی وارد می‌شود که سبب نقص آنها می‌شود لذا قول راجح این است که ایمان کم و زیاد می‌شود. ایمان در حقیقت، آثار و مقتضیاتش کم و زیاد می‌شود؛ گاهی انسان در قلبش احساس طمأنينه و آرامش زیادی می‌کند به حدی که گویا غایبی که بدان ایمان دارد را مشاهده می‌کند و گاهی نیز این یقینِ کامل، دچار کاستی می‌شود. اگر خواستی بدانی که یقین دچار نوسان می‌شود؛ این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را که از ابراهیم خلیل عَلَيْهِ‌السَّلَام نقل می‌کند بخوان: (وَإِذۡ قَالَ إِبۡرَ ٰ⁠هِـۧمُ رَبِّ أَرِنِی كَیۡفَ تُحۡیِ ٱلۡمَوۡتَىٰۖ قَالَ أَوَلَمۡ تُؤۡمِنۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَـٰكِن لِّیَطۡمَئنَّ قَلۡبِیۖ﴾ [البقرة ۲۶۰] : (به یاد بیاور هنگامی که ابراهیم گفت: «پروردگارا! به من نشان بده چگونه مردگان را زنده می‌کنی؟» فرمود: «مگر ایمان نیاورده‌ای؟!» گفت: «چرا، ولی -می‌خواهم- که قلبم آرام بگیرد») همچنین یقین با آثار و مقتضایتش زیاد می‌شود؛ انسان هر اندازه عمل نیک بیشتری انجام دهد ایمانش زیادتر می‌شود تا این که از جمله مؤمنان خالص قرار گیرد.

***

تعداد بازدید: 45

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل الإيمان هو التوحيد؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الإيمان والتوحيد شيئان متغايران وشيئان متفقان، فالتوحيد هو إفراد الله عز وجل بما يستحقه ويختص به من الربوبية والألوهية والأسماء والصفات، ولهذا قال العلماء رحمهم الله: إن التوحيد ينقسم إلى ثلاثة أقسام: توحيد الربوبية، وتوحيد الألوهية، وتوحيد الأسماء والصفات.

وإن هذه الأقسام جاءت في قوله تعالى: (رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيّاً) (مريم:65) فقوله: (رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا) يعني توحيد الربوبية، وقوله: (فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ) يعني توحيد الألوهية، وقوله: (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيّاً) يعني توحيد الأسماء والصفات.

وهذا التقسيم للإيمان في الواقع؛ لأن الإيمان بالله عز وجل يتضمن الإيمان بربوبيته وألوهيته وأسمائه وصفاته، وعلى هذا فالموحد لله مؤمن به، والمؤمن بالله موحد له، لكن قد يحصل خلل في التوحيد أو في الإيمان فينقصان، ولهذا كان القول الراجح أن الإيمان يزيد وينقص، يزيد وينقص في حقيقته وفي آثاره ومقتضياته: فالإنسان يجد من قلبه أحياناً طمأنينة بالغة، كأنما يشاهد الغائب الذي كان يؤمن به، وأحياناً يحصل له شيء من قلة هذا اليقين الكامل، وإذا شئت أن تعرف أن اليقين يتفاوت فاقرأ قول الله تعالى عن إبراهيم خليله عليه الصلاة والسلام: (وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي) (البقرة:260) كما أنه أيضاً يزيد بآثاره ومقتضياته، فإن الإنسان كلما ازداد عملاً صالحاً ازداد إيمانه، حتى يكون من المؤمنين الخلص.