(۲) سوال: انواع توحید و شروط کلمه‌ی توحید چیست؟

جواب:

شیخ ابن عثیمین رَحِمَهُ‌الله جواب دادند:

اولا: به نسبت پرسش سؤال کننده از کلمه‌ی توحید؛ کلمه‌ی توحید همان لا اله الا الله است؛ یعنی هیچ معبود بر حقی مگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وجود ندارد که این کلمه دو چیز مهم را در بر می‌گیرد:

اول: نفی الوهیتِ به حق از غیر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  که بنابراین هیچ معبود بر حقی جز الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وجود ندارد.

دوم: اثبات الوهیتِ به حق برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  که بدین وسیله اخلاص در این کلمه‌ی بسیار بزرگ که دروازه‌ی ورود به اسلام است کامل می‌گردد. بنابراین کسی که بگوید: لا اله الا الله ، جان و مالش در امان خواهد ماند.

در حدیث صحیحی آمده که اسامه بن زید رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با شخص مشرکی که از او فرار می‌کرد روبه رو شد؛ زمانی که بر او چیره گشت؛ آن شخص مشرک گفت: لا اله الا الله ؛ اما اسامه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ بعد از این که آن شخص  لا اله الا الله گفت او را به قتل رساند. این خبر به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم رسید، به اسامه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ فرمود: «يَا أُسَامَةُ، أَقَتَلْتَهُ بَعْدَمَا قَالَ : لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ؟» : (ای اسامه! آیا او را بعد از این که لا اله الا الله گفت به قتل رساندی؟) اسامه گفت: ای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن شخص برای این که در امان بماند این کلمه را گفت! (یعنی برای این که جان خودش را نجات دهد نه  از روی اخلاص)  رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «يَا أُسَامَةُ، أَقَتَلْتَهُ بَعْدَمَا قَالَ : لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ؟»[۱]

( آیا او را بعد از این که لا اله الا الله گفت به قتل رساندی؟) اسامه می‌گوید: پیوسته این جمله را بر من تکرار ‌نمود تا جایی که آرزو نمودم پیش از آن روز مسلمان نمی‌بودم. بنابراین مهم‌ترین چیز در کلمه‌‌ی توحید، اخلاص است. همچنین از شروط قبولیت کلمه توحید این است که انسان آن را از روی یقین بگوید؛ یعنی هیچ شک و تقلیدی در آن نباشد؛ بلکه یقین داشته باشد که هیچ معبود برحقی جز الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وجود ندارد.

کلمه‌ی توحید تکمیل‌کننده‌های دیگری نیز دارد که برخی واجب و برخی مستحب هستند که در کتب اهل علم بدان پرداخته شده است.

***

^[۱] [صحیح بخاری: كتاب المغازي، باب بعث النبي  اسامة بن زيد، رقم ٦٨٧٢، صحیح مسلم: كتاب الإيمان، باب تحريم قتل الكافر بعد أن قال لا إله إلا الله، رقم ٩٦]