(۱۲۶۳) سوال: آیا هر کاری که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام داده‌اند، سنت به حساب می‌آید و مسلمان به خاطرش ثواب می‌برد؟ منظورم در امور خصوصی است.

جواب:

اموری که خاص رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هستند، خاص ایشان است و شامل ما نمی‌شود. از آن جمله، این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است: {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَالَاتِكَ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَنْ يَسْتَنْكِحَهَا خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ} [احزاب: ۵۰].

(ای پیامبر، ما حلال کردیم برای تو همسرانی که مَهرشان را پرداخت نموده‌ای و کنیزانی که در مِلک تو هستند که الله آنان را به غنیمت به تو بخشیده و دختر عموهایت و دختر عمه‌هایت و دختران خالویت و دختر خاله‌هایت که با تو هجرت نموده‌اند و زن مومنی اگر خود را به پیامبر بخشید که پیامبر او را به نکاح خود در آورد، [که این] فقط مختص تو است و دیگر مومنان را شامل نمی‌شود). با توجه به این آیه، نکاح به وسیله‌ی هبه،^[۱] مختص پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است. چرا که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: {خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ}: (فقط مختص تو است و دیگر مومنان را شامل نمی‌شود).

همچنین مومنان از روزه‌ی وصال^[۲] نهی شده‌اند. اما برای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نهی نشده است. به همین خاطر نیز وقتی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اصحاب را از روزه‌ی وصال نهی کرد، گفتند: یا رسول الله، شما که خودتان روزه‌ی وصال می‌گیرید. فرمود: «من مثل شما نیستم».^[۳] با این سخن، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بیان فرمود که امت در این حکم با او یکی نیستند. بنا بر این هر چیزی که خاص پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد، خاص ایشان است و امت را شامل نمی‌شود.

اما هر چیز دیگری که دلیلی برای خاص بودن آن به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وجود ندارد، اصل بر این است که امت در آن به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اقتدا نماید. به دلیل اینکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ} [احزاب: ۲۱]. (یقینا که برای شما در رسول الله الگویی نیکوست برای آنکه به الله و روز آخرت امید دارد). این البته در زمینه‌ی امور تعبّدی است. به همین خاطر نیز فرمود: {لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ}: (برای آنکه به الله و روز آخرت امید دارد).

اما امور عادی، در اصل تابع عادات و روسوم است و عمل رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آنها دلالت بر مباح بودنشان است. بر چنین امور به عینه حکم نمی‌شود که سنت هستند. امور دیگری نیز هستند که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنها را بر طبع و سرشتشان انجام می‌دادند؛ مثل خوردن و نوشیدن و خوابیدن. اینها حکمی ندارند؛ چون ایشان این کارها را به مقتضای طبیعت و خلقت بشری انجام داده‌اند. اما ممکن است این امور شامل مواردی باشند که مشروع هستند. مثل خوابیدن بر پهلوی راست، یا خوردن و نوشیدن با دست راست و امثال این امور. نتیجه اینکه اهل علم، افعال رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را به قسمت‌های مختلفی تقسیم کرده‌اند که بحثش به طول می‌انجامد و همه‌ی این بحث‌ها در اصول فقه موجود است. هر کس دوست دارد بیشتر در موردش بداند، به آن مراجعه نماید.

***

^[۱] نکاح به وسیله‌ی هبه یعنی اینکه زنی خود را به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ببخشد که پیامبر با او ازدواج نماید.

^[۲] روزه‌ی وصال آن است که شخص دو روز پشت سر هم چیزی نخورد.

^[۳] صحیح بخاری: کتاب الصوم، باب برکة السحور من غیر إیجاب، حدیث شماره (۱۸۲۲)، و صحیح مسلم: کتاب الصیام، باب النهی عن الوصال فی الصیام، حدیث شماره (۱۱۰۲)، از ابن معسود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إني لَسْتُ كَهَيْئَتِكُمْ».