(۶۶۳۲) سوال: اگر انسانی باشد که صفتی از صفات خوب و والا مانند شجاعت یا کرم را دوست داشته باشد در حالی که الان آن صفت در او نباشد و بخواهد که در تمام زندگی‌اش با هر قیمتی ملازم او باشد حتی اگر تمام زندگی خود را صرف آن نماید، آیا می‌تواند؟ لطفا این جواب مرا بدهید چون خیلی برای من مهم است و الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به خاطر خدمتی که به مسلمانان می‌نمایید به شما جزای خیر بدهد؟

جواب:

اخلاق والا از کرم، شجاعت، بردباری و غیره به دو قسمت تقسیم می‌گردند:

اول: غریزی می‌باشد که الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انسان را با آن خلق نموده.

دوم: اکتسابی می‌باشد که انسان با تمرین به دست می‌آورد.

ای برادر سوال کننده از کلامت این‌گونه ظاهر است که شجاعت و کرم را دوست داری ولی الان به آن متصف نیستی، پس قسمت غریزه از تو فوت گشته ولی قسمت دوم یعنی کسب نمودن آن از تو فوت نمی‌شود لذا می‌توانی نفس خود را کم کم بر شجاعت و امور سودمند تمرین دهی تا به کمال برسی همچنین به نسبت کرم، نفس خود را به بخشیدن چیزهای سودمند و خوب عادت بده تا که با آن به کمال برسی.

 نه کرم و نه شجاعت با بی‌پروایی در بخشیدن مال و به خطر انداختن جان خود نمی‌باشد بلکه کرم، بخشیدن مال در جایگاهش می‌باشد همچنین شجاعت، از خودگذشتگی در محل خود می‌باشد چناچه مُتَنَبِّی می‌گوید: “الرأي قَبْلَ شَجَاعَةِ الشَّجْعَانِ     هو أَوَّلُ وَهْيَ الْمَحَلُّ الثاني“[۱]: (تأمل و تفکر قبل از به خرج دادن شجاعت است، اول تأمل نمودن است و بعد به کار گرفتن شجاعت می‌باشد) لذا وقتی می‌خواهی به کرم عادت نمایی، در آن اسراف نکن اما زمانی که انفاق کردن بهتر از نگه داشتن آن است، انفاق کن و زمانی که انفاق نکردن بهتر از انفاق نمودن آن است، انفاق نکن. همین‌طور در شجاعت نیز، هنگامی که می‌خواهی جسور باشی، در طاعت الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از سرزنش هیچ‌کس بیم نداشته باش و از کسی نترس؛ پیش‌روی کن آنجا که پیش‌روی بهتر از عقب‌نشینی است و عقب‌نشینی کن آنجا که عقب‌نشینی بهتر از پیش‌روی است؛ لذا در هر صورت باید این دو امر را بسنجد.

[۱] شرح ديوان المتنبي للبرقوني (٣٠٧/٤).