(۶۶۰۰) سوال: می‌خواهم بدانم حکم شریعت در نظر شما در مورد ایستادن برای احترام و شأن کسی که وارد می‌شود، چیست؟

جواب:

ایستادن برای احترام و شأن کسی که وارد می‌گردد جایز است به شرط اینکه آن شخص اهلیت اکرام و احترام را داشته باشد اما اگر اهلیت آن را نداشته باشد، جایز نیست که برای او بلند شد.

 اگر گفتیم که جایز است منظورمان این نیست که برخواستن و برنخواستن مثل‌هم‌اند بلکه برنخواستن اولی‌تر می‌باشد و عادت کردن مردم بر برنخواستن بهتر است چون در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم همین معروف بوده است در صورتی که بزرگترین کسی که باید احترام گردد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌باشد، با این وجود وقتی نزد اصحابش می‌آمد برای ایشان بلند نمی‌شدند چون که می‌دانستند از آن خوشش نمی‌آید.

  وقتی فرستادگان قبیله‌ی هوازن آمدند، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بلند شدند [۱]و این دلیل بر آن است که بلند شدن در موضع خود اشکالی ندارد اما اگر سببی نداشته باشد، ترک آن اولی‌تر است لذا اگر مردم بر برنخواستن عادت کنند بهتر می‌باشد ولی هنگامی که مردم  الان به بلند شدن دچار شده‌اند و به‌گونه‌ای گشته است که اگر برای کسی که وارد می‌گردد بلند نشوی در حالی که او اهلیت آن را دارد چون برای او بلند می‌شوند، شاید در دل خود بگوید: آن‌ها در حقش کوتاهی کردند که در این صورت بلند شدن اشکالی ندارد.

اما برخواستن بر کسی با برخواستن برای کسی، متفاوت است، برخواستن بر کسی یعنی که او نشسته باشد و یکی برای تعظیم او بلند شود که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از این نهی کردند و گفتند: «لَا تَقُومُوا كَمَا تَقُومُ الْأَعَاجِمُ يُعَظِّمُ بَعْضُهَا بَعْضًا»[۲]: (مانند عجم‌ها برنخیزید (که با برخواستن) یک‌دیگر را تعظیم می‌کنند) مگر آن‌که مصلحت یا نیازی باشد و از مصلحت آن است که با آن، خشم کافران را در آورد همانگونه که صحابه انجام دادند وقتی که نمایندگان قریش در عمره‌ی حدیبیه نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمدند، صحابه بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ایستادند؛ [۳]لذا مغیرة بن شعبة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با شمشیرش کنار رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ایستاده بود یا این که برای ترس از وقوع فتنه‌ یا شری باشد که همچنین اشکالی ندارد اما اگر وضعیت امن می‌باشد و مصلحتی در خشمگین کردن کافران وجود ندارد، پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از برخواستن بر کسی نهی فرمودند.

اما برخواستن برای کسی که وارد شود به معنای استقبال از او شاید به آن امر نیز شده باشد اگر که آن شخص اهلیت آن را داشته باشد؛ لذا اگر انسان برای استقبال از کسی که وارد می‌شود، چند قدم بردارد، این برخواستن به سوی او می‌باشد و اشکالی ندارد و در حیات رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز رخ داده و بر آن انکار ننموده است و این به نسبت کسی می‌باشد که بلند می‌شود.

اما به نسبت کسی که برای او بلند می‌شوند هرگز شایسته نیست که دوست داشته باشد مردم برای او بلند شوند بلکه شایسته است که انسان متواصع باشد و نفس خود را مثل برادرانش ببیند و این که حقی بر آن‌ها ندارد و برترین مردم یعنی محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که وارد مجلسی می‌گشت هر جا که جایش می‌شد می‌نشست؛ لذا شایسته نیست که انسان احساس کند اهلیت آن را دارد که برایش بلند شد یا اگر که برای او بلند نشدند ناراحت گردد اما کسی که دوست بدارد مردم برای او بلند شوند، وعیدی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای او وجود دارد که فرموده است: «مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَمْثُلَ لَهُ الرِّجَالُ قِيَامًا؛ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ»[۴]: (کسی که دوست داشته باشد مردان برای او بایستند، پس جایگاهش را در آتش آماده کند).

[۱] صحیح بخاری: كتاب الوكالة، باب إذا وهب شيئا لوكيل أو شفیع قوم جاز، شماره (٢١٨٤).

[۲] سنن أبو داود: كتاب الأدب، باب في قيام الرجل للرجل، شماره (٥٢٣٠).

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] سنن أبو داود: كتاب الأدب، باب في قيام الرجل للرجل، شماره (٥٢٢٩)، و سنن ترمذي: كتاب الأدب، باب ما جاء في كراهية قيام الرجل للرجل ، شماره (٢٧٥٥) وقال: هذا حديث حسن.