(۶۵۷۸) سوال: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به شما نیکی نماید شیخ بزرگوار، اگر در هنگامی که قرآن قرائت می‌کنم کسی به من سلام کند، آیا قرائت کردنم را متوقف کنم و جواب او را بدهم؟ و احکام متعلق به سلام چیست؟ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به شما اجر دهد.

جواب:

اگر در هنگامی که قرآن قرائت می‌کنی کسی به تو سلام کند، اختیار داری: می‌توانی اگر خواستی جواب او را بدهی و بدون شک این افضل است و از ایجاد حساسیت نیز دور‌تر می‌باشد و اگر خواستی نیز می‌توانی جواب او را ندهی مخصوصا اگر که جواب دادن تو قرائتت را قطع می‌کند همانطور که اگر انسان قرآن را از حفظ می‌خواند چون برخی از مردم وقتی جواب سلام دهنده را در حالی که قرآن را از حفظ می‌خوانند، بدهند نمی‌توانند قرائتشان را ادامه دهند.

خلاصه‌ی جواب: افضل این است که جواب سلام را بدهی ولی اگر خواستی نیز می‌توانی با لفظ یا با اشاره جواب او را بدهی ولی بدون شک جواب دادن با لفظ، اولی‌تر است.

 احکام متعلق به سلام زیاد می‌باشد اما برخی از آن‌ها:

اول: این‌که سلام سنت مؤکد می‌باشد چناچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لَا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ لَيَالٍ، يَلْتَقِيَانِ، فَيُعْرِضُ هَذَا، وَيُعْرِضُ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ»[۱]: (براى مسلمان جایز نيست كه بيشتر از سه شب برادر مسلمانش را هجر كند، (و هنگامى كه) به همديگر می‌رسند، اين روى بر مى گرداند، و او روى بر مى گرداند، و بهترین‌ترين آنان كسى است كه شروع به سلام كردن مى‌كند).

دوم: سلام دعایی برای سلام شونده است چون قول (السلام علیک) یعنی تو برای او دعای سلامتی می‌کنی.

سوم: سلام شرعی (السلام علیک) یا (سلامُ علیک) می‌باشد و این که برخی از نادانان با (حیاک الله) یا (أهلا و سهلا) یا (مرحبا فلانی) سلام می‌کنند، تحیت و درود است و سلام نیست.

 از احکام سلام این است که جواب دادن سلام واجب است چون الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَإِذَا حُیِّیتُم بِتَحِیَّةࣲ فَحَیُّوا۟ بِأَحۡسَنَ مِنۡهَاۤ أَوۡ رُدُّوهَاۤ} [سوره النساء: ۸۶]: (و چون شما را تحیت (و سلام) گویند، پس پاسخی بهتر و یا همانند آن بدهید) لذا جواب سلام را اینگونه می‌دهد: علیکم السلام و جواب سلام را از جهت لفظ و صدا و خوش‌رویی به مانند سلام کننده می‌دهد پس هنگامی که سلام کننده بگوید: السلام علیک و رحمة الله، واجب آن است که بگویی: السلام علیک و رحمة الله و اگر با صدای واضح به تو سلام نمود پس با صدایی واضح جوابش را بده و با بینی خود جواب او را نده همانطور که بعضی از متکبران با بینی خود جوابت را می‌دهند که نمی‌دانی جوابت را داده‌اند یا نه و این از کبر و خود‌بزرگ بینی می‌باشد لذا کسی که این‌گونه جواب سلام را می‌دهد در صورتی که سلام کننده سلامی واضح و روشن به او نموده است، گناه‌کار است چون‌ جواب دادن در سلام را رعایت نکرده است. همچنین از احکام سلام این است که گروهی که کمتر هستند به گروهی که بیشتر می‌باشند سلام کنند و کوچک‌تر به بزرگ‌تر و پیاده بر نشسته سلام کند و این افضل می‌باشد، هر کس باید در جایگاه خود قرار گیرد؛ لذا اگر گروهی که کمتر هستند به گروهی که بیشتر هستند یا کوچک‌تر بر بزرگ‌تر یا پیاده بر نشسته سلام نکرد، پس دیگری سلام کند و سنت را در بین خودشان رها نکنند؛ مثلا اگر شخصی که از تو کوچک‌تر است را ملاقات کردی و سلام نکرد، پس تو به او سلام کن و شروع کننده‌ی سلام باش زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ»[۲]: (و بهترین آنان كسى است كه شروع به سلام كردن مى‌كند) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که از کودکان عبور می‌کرد به آن‌ها سلام می‌نمود.

 از احکام سلام این می‌باشد که انسان هنگامی که دری را زد باید بگوید: السلام علیکم، آیا داخل شوم؟ اگر در بسته بود اما اگر بسته نبود، بگوید: السلام علیکم، و نیازی به گفتن: آیا داخل شوم، نیست چون وقتی که تو را صدا زده است (و جواب سلامت را داده است) و شما آمدید و در باز است یعنی اجازه‌ی داخل شدن را داده است.

 از احکام سلام این می‌باشد که در حالی که امام در روز خطبه می‌خواند، سلام نکنی زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: «إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ: أَنْصِتْ، يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ فَقَدْ لَغَوْتَ»[۳]: (اگر در روز جمعه در حالی که امام مشغول خواندن خطبه بود، به همنشين خود گفتى: گوش كن، به درستى دچار لغو شده‌اى (یعنی سخن بیهوده‌ای را گفتی)) با وجود این‌که او را امر به معروف کردی و امر به معروف واجب است؛ لذا در حالی که امام خطبه می‌خواند بر کسی سلام نکن اما بین خطبه و نماز یا بین خطبه و اذان، سلام کردن اشکالی ندارد.

 همچنین از احکام سلام، عدم وقوع فتنه است لذا مرد بر زن و زن بر مرد سلام نکند مگر این که آن زن از محارم یا آشنایان مانند زن همسایه یا زن عمو و مانند آن باشد، در صورت عدم خلوت می‌تواند سلام کند و این بسیار رخ می‌دهد مثل این که مرد وارد خانه‌اش می‌شود و می‌بیند که زن همسایه یا یکی از نزدیکانش در خانه می‌باشد و سلام می‌کند و این اشکالی ندارد اما با زنی که در بازار با او رو در رو می‌شوی سلام نکن و او نیز بر تو سلام نکند چون که باعث فتنه می‌گردد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] صحیح بخاری: كتاب الجمعة، باب الإنصات يوم الجمعة والإمام يخطب، شماره (۸۹۲)، وصحیح مسلم: كتاب الجمعة، باب الإنصات يوم الجمعة في الخطبة، رقم (٨٥١).