(۶۴۳۱) سوال: ما می‌دانیم که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با نه زن به‌طور هم‌زمان ازدواج کرده بود، حکمت این کار چه بود؟ با این‌که شریعت او برای دیگران بیش از چهار همسر را اجازه نمی‌دهد و چگونه است که فرزندش «ابراهیم» از «ماریه‌ی قبطیه» بود، در حالی‌که او از همسران رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نبود، بلکه کنیزی بود که در ملک او بود؟

جواب:

روشن است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از دنیا رفت در حالی‌که نه همسر داشت، و نخستین زنی که با او ازدواج کرد ام المؤمنین خدیجه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا، بود و همه فرزندانش به‌جز ابراهیم از او روزی داده شده‌اند، همچنین با زینب بنت خزیمه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا ازدواج کرد، اما این دو زن پیش از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از دنیا رفتند اما کسانی که هنگام وفات ایشان زنده بودند، نه نفر بودند و این از ویژگی‌های خاص ایشان در ازدواج است.

حکمت این‌که داشتن بیش از چهار زن برای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جایز بود، این است که ارتباط ایشان با این زنان باعث شرافت برای خود آن‌ها و قبایل‌شان می‌شد همچنین به‌سبب همین ارتباط، دانش (دینی) گسترش می‌یافت؛ زیرا هر یک از آنان از علم و آگاهی بهره‌مند می‌شدند که اگر همسر ایشان نبودند، آن را به دست نمی‌آوردند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هر که را بخواهد از بندگانش به سببی از اسباب، به حکمی از احکام خاص قرار دهد همان‌گونه که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به ایشان اجازه داد بیش از چهار همسر داشته باشد، به ایشان اجازه ازدواج با هبه را نیز داد چنان‌که زنی می‌آمد و می‌گفت: «خودم را به تو بخشیدم، ای رسول الله»، و با این گفته، همسر ایشان می‌شد چنان‌که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: {یَـٰۤأَیُّهَا ٱلنَّبِیُّ إِنَّاۤ أَحۡلَلۡنَا لَكَ أَزْوَٰجَكَ ٱلَّـٰتِیۤ ءَاتَیۡتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتۡ یَمِینُكَ مِمَّاۤ أَفَاۤءَ ٱللَّهُ عَلَیۡكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّـٰتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَـٰلَـٰتِكَ ٱلَّـٰتِی هَاجَرۡنَ مَعَكَ وَٱمۡرَأَةࣰ مُّؤۡمِنَةً إِن وَهَبَتۡ نَفۡسَهَا لِلنَّبِیِّ إِنۡ أَرَادَ ٱلنَّبِیُّ أَن یَسۡتَنكِحَهَا خَالِصَةࣰ لَّكَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِینَ} [سوره اﻷحزاب: ۵۰]: (ای پیامبر، ما همسرانت که مهر‌شان را پرداخته‌ای و [نیز] کنیزانی را که الله [از بهره‌ی جنگ] به تو ارزانی داشته است برایت حلال کرده‌ایم و [نیز ازدواج با] دخترعموهایت و دخترعمه‌هایت و دختردایی‌هایت و دخترخاله‌هایت که با تو هجرت کرده‌اند و [همچنین] اگر زن مؤمنی خود را [بدون مهریه] به پیامبر ببخشد، چنانچه پیامبر بخواهد [می‌تواند] با وی ازدواج کند، [این حکم،] ویژه‌ی توست، نه دیگر مؤمنان).

پس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیان فرمود که این امر خاص رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است، نه مؤمنان دیگر و حکمت آن والله أعلم ، همان است که پیش‌تر اشاره شد، یعنی آسان شدن ازدواج برای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تا بدون پرداخت مهر و بدون سخنی اگر خواست، ازدواج کند؛ به‌خاطر مصالحی که بخشی از آن بیان شد.

اما این‌که فرزند او از کنیز او متولد شد، این مسئله‌ای نیست که در مورد آن سوال شود؛ زیرا این از قضا و قدر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بوده است چنان‌که از همسر باکره‌اش عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا و از دیگر همسرانش  به‌جز خدیجه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا که همه بیوه بودند، فرزندی برای او متولد نشد، بنابراین نمی‌گوییم چرا از فلان همسر برایش فرزندی نیامد، ولی از خدیجه و از ماریه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا آمد؟ بلکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در آن‌چه اراده می‌کند، حکمت دارد: {یَخۡلُقُ مَا یَشَاۤءُۚ یَهَبُ لِمَن یَشَاۤءُ إِنَـٰثࣰا وَیَهَبُ لِمَن یَشَاۤءُ ٱلذُّكُورَ* أَوۡ یُزَوِّجُهُمۡ ذُكۡرَانࣰا وَإِنَـٰثࣰاۖ وَیَجۡعَلُ مَن یَشَاۤءُ عَقِیمًا} [سوره الشورى: ۴۹-۵۰]: (او هر چه بخواهد، مى‌آفریند؛ به هر کس که بخواهد، [فرزندِ] دختر مى‌بخشد و به هر کس كه بخواهد، [فرزندِ] پسر* یا پسر و دختر را ـ هر دو ـ با هم می‌دهد؛ و هر کس را که بخواهد، نازا مى‌گرداند).

و شاید از جمله حکمت‌ها این باشد که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرزندانی قرار داد از دو گروه از زنانی که بر او حلال بودند: گروهی از زنان آزاد (همسران) و گروهی از کنیزان.