سه‌شنبه 8 محرم 1448
۲ تیر ۱۴۰۵
23 ژوئن 2026

(۶۳۷۷) حکم اذکار روزانه برای افراد ناتوان از خواندن و نوشتن

(۶۳۷۷) سوال: من کارگری بی‌سواد هستم که نه می‌خوانم و نه می‌نویسم، و شنیده‌ام که وردی برای شب و وردی برای روز هست، پس چگونه آن اذکار را حفظ کنم؟ و اگر تنها به برخی اذکار اکتفا کنم، آیا کافی است؟

جواب:

اگر اکتفا به برخی اذکار، از نظر سنت کافی باشد همان‌گونه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند درباره دو آیه پایانی سور بقره: «الْآيَتَانِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ مَنْ قَرَأَهُمَا فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ»[۱]: (هركس دو آيه‌ی آخر سوره‌ی بقره را در شب بخواند، برای او كافى هستند) و نیز درباره آیه‌الکرسی: «مَنْ قَرَأَهَا فِي لَيْلَةٍ لَمْ يَزَلْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ، وَلَا يَقْرَبُهُ شَيْطَانٌ حَتَّى يُصْبِحَ»[۲]: (هر کس آن را در شبی بخواند، پیوسته از جانب الله محافظی بر او خواهد بود و شیطان تا صبح به او نزدیک نمی‌شود) در این صورت، امر روشن است و کفایت می‌کند.

اما اگر لازم باشد که ورد با چیز دیگری همراه باشد، پس باید آن چیز دیگر هم انجام شود.

و مرجع سؤال‌کننده کتاب‌هایی که در این زمینه نوشته شده‌اند؛ مثل: کتاب الأذکار از نووی، کتاب الوابل الصیّب از ابن قیم، و کتاب الکلم الطیّب از شیخ‌الاسلام ابن تیمیه و دیگر کتاب‌هایی که در این باب نوشته شده‌اند، سؤال‌کننده به این منابع مراجعه کند تا آنچه می‌خواهد برایش روشن شود.


[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أنا عامل أُمِّي لا أقرأ، ولا أكتب، وأسمع أن هناك وِرْدًا بالليل، ووِرْدًا بالنهار، فكيف أحفظ الأذكار؟ وإذا اقتصرت على بعض الأوراد، فهل يكفي؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: الاقتصار على بعض الأوراد – إن دلت السنة على كفايته، كما في قوله لا عن الآيتين الأخيرتين من سورة البقرة: «الآيَتَانِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ البَقَرَةِ، مَنْ قَرَأَهُمَا فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ». وقوله في آية الكرسي: مَنْ قَرَأَهَا فِي لَيْلَةٍ لَمْ يَزَلْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ، وَلَا يَقْرَبُهُ شَيْطَانٌ حَتَّى يُصْبِحَ.

فالأمر واضح ويكفي، وأما إذا كان لا بد من اقتران الورد بشيء آخر، فإنه لا بد من هذا الشيء الآخر، ومرجع السائل في هذه الأمور إلى الكتب المؤلفة في ذلك، مثل: كتاب «الأذكار للنووي» – رحمه الله – وكتاب «الوابل الصيب» لابن القيم رحمه الله – وكتاب «الكَلِم الطَّيِّب» لشيخ الإسلام ابن تيمية – رحمه الله – وغيرها مما ألف في ذلك، مما كتب في هذا الباب، فليرجع إليه السائل ليتبين له ما يريد.

مطالب مرتبط:

(۶۳۶۲) دعایی که انسان هنگامی که می‌خواهد سفر کند می‌گوید چیست؟

نخست باید گفت: هنگامی که مسافر بر مرکب خود سوار می‌شود و بر آن مستقر می‌گردد، شایسته است نعمت بزرگ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با دل خود یاد کند و در ذهن خود حاضر بدارد...

ادامه مطلب …

(۶۳۷۹) حکم ندا و خطاب مستقیم به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پس از وفات در گفتار و دعا

اشکالی ندارد که بگویی: «عليك السلام يا رسول الله»، زیرا ما در نمازمان می‌گوییم: «السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته» و روشن است که «أيها النبي» در اصل «يا أيها النبي» بوده و «یا» حذف شده است همچنین جایز است که بگویی: «صلى الله عليك يا رسول الله» یا «أيها النبي» و عباراتی شبیه به این...

ادامه مطلب …

(۶۳۷۵) اذکار صبحگاه و شامگاه دقیقاً چه زمانی گفته می‌شوند؟

امر در این موضوع واسع است، اذکار صبحگاه از هنگام طلوع فجر آغاز می‌شود تا وقتی که خورشید بالا بیاید و به‌اصطلاح وقت چاشت (ضحی) فرا برسد و اذکار شامگاه از زمانی آغاز می‌شود که آفتاب زرد می‌شود تا نیمه شب یا نزدیک آن...

ادامه مطلب …

(۶۳۸۵) آیا تسبیح (ذکر گفتن) با تسبیح بدعت نیکویی است؟

می‌گوییم که تسبیح با انگشتان بهتر است؛ چون این همان چیزی است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حدیث یُسَیْرَه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا به آن راهنمایی فرمودند...

ادامه مطلب …

(۶۳۸۰) اگر نام رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را بشنوم ولی بر ایشان صلوات نفرستم، آیا گناهکار می‌شوم؟

بدون شک کسی که نام رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نزدش برده شود ولی صلوات نفرستد، خیری بزرگ را از دست داده و خود را در معرض این عقوبت قرار داده است....

ادامه مطلب …

(۶۳۶۷) آیا در برخی از احادیث مربوط به اذکار خواب، فوایدی صریح ذکر شده است؟

از فواید این است که این ذکر، ذکر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و اگر انسان هنگام خواب به یاد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد، خوابش بهتر و آرام‌تر خواهد بود و کمتر خواب‌های ناخوشایند و ترسناک می‌بیند که شیطان بر او عرضه می‌کند....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه