سه‌شنبه 11 ربیع‌الثانی 1448
۳۱ شهریور ۱۴۰۵
22 سپتامبر 2026

(۶۳۷۷) حکم اذکار روزانه برای افراد ناتوان از خواندن و نوشتن

(۶۳۷۷) سوال: من کارگری بی‌سواد هستم که نه می‌خوانم و نه می‌نویسم، و شنیده‌ام که وردی برای شب و وردی برای روز هست، پس چگونه آن اذکار را حفظ کنم؟ و اگر تنها به برخی اذکار اکتفا کنم، آیا کافی است؟

جواب:

اگر اکتفا به برخی اذکار، از نظر سنت کافی باشد همان‌گونه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند درباره دو آیه پایانی سور بقره: «الْآيَتَانِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ مَنْ قَرَأَهُمَا فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ»[۱]: (هركس دو آيه‌ی آخر سوره‌ی بقره را در شب بخواند، برای او كافى هستند) و نیز درباره آیه‌الکرسی: «مَنْ قَرَأَهَا فِي لَيْلَةٍ لَمْ يَزَلْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ، وَلَا يَقْرَبُهُ شَيْطَانٌ حَتَّى يُصْبِحَ»[۲]: (هر کس آن را در شبی بخواند، پیوسته از جانب الله محافظی بر او خواهد بود و شیطان تا صبح به او نزدیک نمی‌شود) در این صورت، امر روشن است و کفایت می‌کند.

اما اگر لازم باشد که ورد با چیز دیگری همراه باشد، پس باید آن چیز دیگر هم انجام شود.

و مرجع سؤال‌کننده کتاب‌هایی که در این زمینه نوشته شده‌اند؛ مثل: کتاب الأذکار از نووی، کتاب الوابل الصیّب از ابن قیم، و کتاب الکلم الطیّب از شیخ‌الاسلام ابن تیمیه و دیگر کتاب‌هایی که در این باب نوشته شده‌اند، سؤال‌کننده به این منابع مراجعه کند تا آنچه می‌خواهد برایش روشن شود.


[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أنا عامل أُمِّي لا أقرأ، ولا أكتب، وأسمع أن هناك وِرْدًا بالليل، ووِرْدًا بالنهار، فكيف أحفظ الأذكار؟ وإذا اقتصرت على بعض الأوراد، فهل يكفي؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: الاقتصار على بعض الأوراد – إن دلت السنة على كفايته، كما في قوله لا عن الآيتين الأخيرتين من سورة البقرة: «الآيَتَانِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ البَقَرَةِ، مَنْ قَرَأَهُمَا فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ». وقوله في آية الكرسي: مَنْ قَرَأَهَا فِي لَيْلَةٍ لَمْ يَزَلْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ، وَلَا يَقْرَبُهُ شَيْطَانٌ حَتَّى يُصْبِحَ.

فالأمر واضح ويكفي، وأما إذا كان لا بد من اقتران الورد بشيء آخر، فإنه لا بد من هذا الشيء الآخر، ومرجع السائل في هذه الأمور إلى الكتب المؤلفة في ذلك، مثل: كتاب «الأذكار للنووي» – رحمه الله – وكتاب «الوابل الصيب» لابن القيم رحمه الله – وكتاب «الكَلِم الطَّيِّب» لشيخ الإسلام ابن تيمية – رحمه الله – وغيرها مما ألف في ذلك، مما كتب في هذا الباب، فليرجع إليه السائل ليتبين له ما يريد.

مطالب مرتبط:

(۶۳۷۶) حکم به‌تأخیر انداختن اذکار صبحگاه تا ساعت یازده چیست؟

اگر به خاطر عذر باشد مثلاً اگر انسان خواب باشد و فقط در این ساعت بیدار شود، امیدواریم اشکالی نداشته باشد اما اگر بدون عذر باشد، اذکار صبحگاه جایگاهش همان وقت صبح است....

ادامه مطلب …

(۶۳۶۸) آیا واجب است انسان اذکار را با صدایی که شنیده شود بگوید؟

کافی است که اذکار را با زبان تلفظ کند به شرطی که حروف ادا شود، ولی صرف مرور کردن آن‌ها در دل کافی نیست....

ادامه مطلب …

(۶۳۸۵) آیا تسبیح (ذکر گفتن) با تسبیح بدعت نیکویی است؟

می‌گوییم که تسبیح با انگشتان بهتر است؛ چون این همان چیزی است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حدیث یُسَیْرَه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا به آن راهنمایی فرمودند...

ادامه مطلب …

(۶۳۸۱) حکم صلوات فرستادن هنگام شنیدن نام پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از رسانه‌ها

صلوات فرستادن بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر کسی که نام ایشان را بشنود، واجب است....

ادامه مطلب …

(۶۳۸۷) حکم استفاده از تسبیح در اسلام چیست؟

بهتر است که انسان با انگشتان خود تسبیح بگوید...

ادامه مطلب …

(۶۳۷۱) من الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را صد بار ذکر می‌کنم، آیا این ذکر وارد شده یا نه؟

بله، ذکر صد بار وارد شده و در آن خیر فراوانی هست،....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه