(۶۰۴۵) سوال: از برخی از مردم شنیدم که قسم یاد کردن کمتر از تقیه است یعنی هرگاه ترس مرگ داشتم، برایم جایز است قسم یاد کنم؟

جواب:

هرگاه انسان بر قسم یاد نمودن بر چیزی مجبور باشد و کسی که او را وادار نموده بر اجرای تهدیدش قادر باشد، برای او جایز است بر آن چیز قسم یاد کند ولی بهتر از آن این است که در قسمش تأویل کند. به این صورت که هدفش از لفظی که استفاده می‌‌کند بر خلاف ظاهر آن باشد. هرگاه به او گفته شد: بگو: به الله قسم این کار را انجام ندادم؛ بگوید: (والله ما فعلت هذا) به الله قسم این کار را انجام ندادم و قصدش از (ما)، (الذی) باشد یعنی (والله الذی فعلت هذا) هرگاه نیتش از (ما)، (الذی) باشد در این صورت راست می‌‌گوید، زیرا الذی، اسم موصول، مبتدا و (هذا) خبر آن است لذا او می‌‌گوید: به الله قسم کاری که انجام دادم همین است. کسی که او را وادار نموده، نفی را برداشت می‌‌کند یعنی این کار را انجام ندادم. با این تصور که (ما) نافیه و (هذا) مفعول فعل (فعلت) بوده و در کنایه مجالی برای رهایی از دروغ است.

شیخ بزرگوار! اما این در صورتی است که فقط بر نفس خود می‌‌ترسد ولی اگر مثلا باعث قطع حقوق دیگران یا جریمه‌‌ی کاری که خود انجام داده و به خاطر آن تأدیب خواهد شد، باشد؛ جایز نیست قسم یاد کند؟

جواب: اگر قسمی که در آن از کنایه استفاده می‌‌کند، باعث  قطع حق دیگران یا فعل حرام شود جایز نیست؛ زیرا قطع حقوق دیگران بدون قسم درست نیست چه برسد همراه با قسم!