(۵۶۳۲) سوال: شیخ بزرگوار! چندین حدیث درباره‌ی لباس زنان مسلمان در دوران رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده که ما را دچار اشتباه کرده است؛ لطفاً توضیح دهید که زن پایبند به دین، در زمان حاضر باید چگونه لباس بپوشد؟

جواب:

دوست دارم در این موضوع یک قاعده‌‌ی مفید را ذکر کنم و آن این است که اصل در لباس‌‌ها مباح و حلال بودن است، مگر اینکه دلیلی بر حرام بودن آن وجود داشته باشد. به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاساً يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشاً وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ}[اعراف: ۲۶]: (ای فرزندان آدم! به راستی برای شما لباسی که شرمگاهتان را می‌پوشاند و(مايه‌‌ی) زينت شما است نازل کرديم و لباس تقوا بهتر است، اين از آيات (ونشانه های) الله است) همچنین فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنْ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}[اعراف: ۳۲]: (بگو: چه کسی لباس (وزينت‌‌هایی) را که الله برای بندگانش پديد آورده وروزی‌‌های پاکيزه را حرام کرده است؟! بگو: اين (چيزها) در زندگی دنيا برای کسانی است که ايمان آورده‌‌اند (اگر چه کافران نيز از آن‌‌ها بهره‌‌مند می‌‌شوند اما) روز قيامت خاص (برای مومنان) خواهد بود) بر اساس این قاعده باید احکام مربوط به لباس زنان یا مردان را بنا کنیم. بنابراین می‌‌گوییم: اصل در لباس حلال بودن است مگر اینکه دلیلی بر تحریم آن وجود داشته باشد. از جمله مواردی که دلایل شرعی بر تحریم آن وجود دارد این است که زن لباسی بپوشد که خاص مردان باشد یا مرد لباسی بپوشد که خاص زنان باشد؛ زیرا این کار از باب تشبه است و از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده که زنانی که خود را شبیه مردان نموده و مردانی که خود را شبیه زنان می‌‌کنند را لعنت نموده است.
دوم: از مواردی که تحریم آن وارد شده، تشبه به کفار است، به این معنا که مرد لباسی بپوشد که خاص مردان کافر است و غیر از آنان کسی آن را نمی‌‌پوشد یا زن لباسی بپوشد که خاص زنان کافر است و دیگران آن را نمی‌‌پوشند، این عمل حرام بوده و جایز نیست، زیرا تشبه به کفار حرام است، به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من تشبه بقوم فهو منهم»: (هر کسی خود را شبیه قومی کند، از آن‌‌ها است) تشبه به کفار موجب احترام ظاهری به آنان و افتخار به سنتت و روش‌‌ها آنان می‌‌شود. علما گفته‌‌اند که تشبه به کفار در ظاهر ممکن است به تشبه به آن‌‌ها در باطن یعنی عقیده و اخلاق منجر شود. چنین چیزی موجب هلاکت مسلمان و دوری او از پایه‌‌های ظاهری و باطنی‌‌ دینش می‌‌شود.
سوم: از جمله مواردی که پوشیدن آن حرام است، این است که مرد طلا بپوشد، مانند: انگشتر، گردنبند، دستبند یا موارد دیگر؛ زیرا ثابت شده که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم طلا را بر مردان حرام کرده‌‌اند، حتی ایشان به مردی که انگشتر طلا به دست داشت فرمود: «يعمد أحدكم إلى جمرة من النار فيضعها في يده أو قال في أصبعه»: (آیا یکی از شما به سراغ پاره‌‌ای از آتش می‌‌رود و آن را در دست یا انگشت خود قرار می‌‌دهد؟ ) سپس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن‌ را از انگشت مرد بیرون آورد و دور انداخت. اما برای زنان جایز است زیورآلاتی از طلا، نقره یا غیر آن‌‌ها را که به‌‌طور معمول مورد استفاده است، بپوشدف به شرطی که شامل موارد حرام نباشد.
چهارم: از جمله چیزهای حرام این است که انسان لباسی بپوشد که در آن تصویری باشد، چه آن لباس پیراهن، تی‌‌شرت، روسری، شلوار یا غیر آن باشد. همچنین برخی از زن‌‌ها زیورآلاتی از طلا یا غیر طلا به شکل حیوان مانند پروانه یا چیزهایی مشابه می‌‌پوشند که این نیز حرام است، زیرا فرشتگان به خانه‌ای که در آن تصویر وجود دارد، وارد نمی‌شوند و به همراه داشتن تصویر در لباس از بزرگ‌ترین چیزهایی است که فرشتگان را از ورود به خانه بازمی‌دارد. در این مسئله با توجه به قول راجح فرقی میان کودکان و بزرگسالان وجود ندارد. فقهای حنابله در این باره قاعده‌ای مهم بیان کرده‌اند که می‌گوید: پوشاندن لباسی به کودک که پوشیدن آن برای بالغ حرام است، نیز حرام است.
پنجم: از جمله لباس‌های حرام این است که انسان لباسی بپوشد که عورت او را نپوشاند، همان‌طور که برخی از مردان این کار را می‌کنند؛ زیرا لباس‌های نازکی می‌پوشند که زیر آن تنها شلوارکی است که بین ناف و زانو را نمی‌پوشاند سپس در چنین لباسی نماز می‌خوانند. این از لباس‌های حرام است که عورت را نمی‌پوشاند و نماز نیز با آن صحیح نیست. همچنین برخی از زنان لباس‌های کوتاه، تنگ یا نازک می‌پوشند که پوست بدن از زیر آن دیده می‌شود یا به دلیل تنگی لباس، شکل بدن نمایان می‌شود، گویا لباس به‌طور خاص برای بدن او طراحی شده است. این برای زن حرام است، به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «صِنْفَانِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لَمْ أَرَهُمَا قَوْمٌ مَعَهُمْ سِيَاطٌ كَأَذْنَابِ الْبَقَرِ يَضْرِبُونَ بِهَا النَّاسَ وَنِسَاءٌ كَاسِيَاتٌ عَارِيَاتٌ مُمِيلاَتٌ مَائِلاَتٌ رُءُوسُهُنَّ كَأَسْنِمَةِ الْبُخْتِ الْمَائِلَةِ لاَ يَدْخُلْنَ الْجَنَّةَ وَلاَ يَجِدْنَ رِيحَهَا وَإِنَّ رِيحَهَا لَتُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ كَذَا وَكَذَا»: (دو گروه از اهل جهنم هستند كه آن‌‌ها را نديده‌ام؛ گروهي كه شلاق‌هايي مانند دم گاو دارند كه مردم را با آن مي‌زنند و زناني كه پوشيده‌ی برهنه‌اند؛ (از راه درست و از مسیر اطاعت پروردگار) منحرف هستند و دیگران را نیز به انحراف و فتنه می‌‌کشانند، سرهایشان مانند کوهان شتر برآمده است؛ این‌‌ها وارد بهشت نمی‌‌شوند و بوی بهشت به مشام آن‌‌ها نمی‌‌رسد، در حالی که بوی بهشت از مسافتی چنین و چنان (دور) احساس می‌‌شود).
بهترین پوشش برای زن آن است که از نوک انگشتان دست تا پاها را بپوشاند. پوشاندن دست‌ها ممکن است با لباسی که آستین‌های بلند و گشاد دارد انجام شود یا با استفاده از دستکش دستان خود را بپوشاند. پوشیدن دستکش برای زنان در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امری شناخته‌شده بود، زیرا وقتی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مورد چیزهایی که زن مُحرِم باید از آن‌ها اجتناب کند سخن گفت، فرمود: «ولا تلبس القفازين»: (و دستکش نپوشد) این نشان می‌دهد که پوشیدن دستکش در آن زمان برای زنان معمول بوده است، چرا که موجب پوشاندن دست‌ها می‌شود.
اما در مورد پوشش سر، زن باید روسری بپوشد که با آن سر خود را بپوشاند همچنین صورت خود را از مردان نامحرم بپوشاند؛ زیرا جایز نیست که زن صورت خود را برای مردان نامحرم آشکار کند، چرا که قرآن و سنت بر منع آن دلالت دارند و عقل سلیم نیز اقتضا می‌کند که زن باید صورت خود را بپوشاند، زیرا آشکار کردن آن موجب فتنه‌ای می‌شود که ممکن است به فحشای بزرگ منجر گردد.
این چیزی است که اکنون درباره‌‌ی منع در پوشش به ذهنم می‌رسد و ممکن است چیزهای دیگری نیز وجود داشته باشد که در حال حاضر از آن‌ها غافل باشم. اما قاعده‌ای که ابتدا بیان کردم این است که اصل در لباس بر جواز است مگر اینکه دلیل بر تحریم آن وجود داشته باشد و در این باره دو آیه از قرآن را ذکر کردم که عبارتند از فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاساً يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشاً وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ}[اعراف: ۲۶]: (ای فرزندان آدم! به راستی برای شما لباسی که شرمگاهتان را می‌پوشاند و(مايه‌‌ی) زينت شما است نازل کرديم و لباس تقوا بهتر است) همچنین فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنْ الرِّزْقِ}[اعراف: ۳۲]: (بگو: چه کسی لباس (وزينت‌‌هایی) را که الله برای بندگانش پديد آورده وروزی‌‌های پاکيزه را حرام کرده است؟ !) چه بسا یک آیه‌ی دیگر نیز به آن اضافه شود که فرموده‌‌ی الله: {هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}[بقره: ۲۹]: (او ذاتی است که همه چیز را در زمین برای شما آفرید سپس به آسمان پرداخت و آن ‌را در هفت طبقه آفرید و او به هر چیزی آگاه است).