(۵۴۷۱) سوال: می‌خواهم با دختر عمه‌ام ازدواج کنم. اما برادر بزرگ‌ترم بیشتر از یک بار، از عمه‌ام شیر خورده است. اما من از عمه‌ام شیر نخورده‌ام و دختر عمه‌ام نیز از مادر من اصلا شیر نخورده است. سوالم این است که آیا ازدواج با دختر عمه‌ام برایم جایز است یا اینکه من برادر او به حساب می‌آیم؟

جواب:

جواب این سوال از حدیث رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گرفته می‎‌شود که فرمودند: «هر محرمیتی که از تولد حاصل می‌گردد، از شیرخوارگی نیز حاصل می‌شود».[۱] یعنی: شیرخوارگی همان محرمیتی را به وجود می‌آورد که قرابت و نسب، باعثش می‌شود؛ زیرا نسب همان قرابت است. ان شاءالله به زودی تعلیقی بر این جمله خواهم داشت.

پس بنا بر این حدیث، جایز است که جناب عالی با دختر عمه‌ات که برادر بزرگ‌ترت از مادرش شیر خورده، ازدواج کنی؛ زیرا بین تو و این دختر هیچ ارتباطی وجود ندارد و تو برادر او نیستی؛ زیرا از مادر او شیر نخورده‌ای و او هم از مادر تو شیر نخورده. بلکه محرمیت فقط برای کسی است که شیر خورده و برای فرزندان او. منظورم این است که برادر تو که از مادرش شیر خورده، و فرزندان برادرت با او محرم هستند.

اما دیگر خواهران و برادران شخص شیر خورده، یا پدر و غیره، با این خانم و فرزندانش محرم نمی‌شوند. فقط کسی که شیر خورده و فرزندانش شامل محرمیت می‌شوند. همچنین زنی که به این شخص شیر داده، با او محرم می‌شود و نیز هر کسی که شیر این زن به او مرتبط باشد، با او محرم می‌گردند. مثلا مادر این زن، مادربزرگش می‌شود و پدرش، پدربزرگش به حساب آمده، برادرانش، دایی‌های او و خواهرانش، خاله‌های او به شمار می‌آیند.

همچنین هر کسی که شیر زن به او منسوب باشد،[۲] یعنی شوهر یا در صورتی که کنیز باشد، آقایش و یا کسی که با او نزدیکی شبهه‌آمیز داشته، پدر کودکی به حساب می‌آیند که این زن به او شیر دهد. فرزندان این زن هم برادران او خواهند. برادران پدرش هم عموها، و خواهرانش، عمه‌های او به حساب می‌آیند. همه‌ی اینها را از این فرموده‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم استنباط می‌کنیم: «هر محرمیتی که از تولد حاصل می‌گردد، از شیرخوارگی نیز حاصل می‌شود».[۳]

اما چیزی که کمی قبل وعده دادم در مورد نسب بگویم، این است که: بسیاری از عوام از کلمه‌ی «أنساب» یا کلمه‌ی «أرحام»[۴] چیزی جز خویشان شوهر یا زن به ذهنشان خطور نمی‌کند. این خطای لغوی است؛ زیرا «أنساب» و «أرحام» هر دو در مورد خویشان پدری و مادر به کار می‌روند. اما اقارب زوجین، «أصهار»[۵] نامیده می‌شوند نه «أنساب»؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا} [فرقان: ۵۴]: (و او کسی است که بشر را از آب خلقت نمود؛ پس او را دارای نسب و دامادی کرد).

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ارتباط بین بشر را با این دو چیز قرار داده: یا نسب و یا دامادی. این دو با هم فرق دارند و از این رو به آن اشاره کردم که مردم مدلول الفاظ شرعی را بهتر دانسته و در آن به اشتباه نیفتند.

[۱]  تخریجش قبلا ذکر شد. لفظ حدیث چنین است: «يَحْرُمُ ‌مِنَ ‌الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ من الولادة».

^[۲]  یعنی به خاطر اینکه با زن همبستر شده، زن حامله شده و در نتیجه شیر در پستانش جاری شده است.

[۳]  تخریجش قبلا ذکر شد. لفظ حدیث چنین است: «يَحْرُمُ ‌مِنَ ‌الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ من الولادة».

^[۴]  «أنساب» از نسب گرفته شده، و «أرحام» از رحم، به معنی قوم و خویشی به خاطر نسب و خون است.

^[۵]  «أصهار» به معنی به وجود آمدن رابطه توسط ازدواج است.