(۵۳۸۰) سوال: من مردی هستم که ازدواج کرده‌ام و روزی با همسرم بحثمان شد و برادرم نیز با ما بود و من از او خشم گرفتم و گفتم: تو را طلاق دادم و برادرم گفت: او مرجوعة (یعنی به او رجوع کرده شده) است، گفتم: خیر مگر بعد از یک سال، آیا طلاق در این حالت واقع می‌شود؟ بعضی از مردم می‌گویند: اگر شوهر بگوید: او طلاق است و کسی که در آنجا حضور دارد بگوید: مرجوعة، پس رجوع به حساب می‌‌آید، آیا این صحیح است؟ و الان باید چکار کنم؟

جواب:

مادامی که زن خود را طلاق دادی پس هیچ کس نمی‌تواند آن را برگرداند مگر تو چون که طلاق و رجوع به تو برمی‌گردد و قول برادرت (مرجوعة) رجوع ثابت نمی‌شود حتی اگر کسی که نزدیک‌تر از برادرت بگوید مانند پدر و پسرت مثلا که در آن صورت رجوع به حساب نمی‌آید و رجوع کردن فقط به دست خودت است.

و بر همین مبنا وقتی به همسرت گفتی که طلاق است پس طلاق صورت گرفته و الان اگر در عده می‌باشد و طلاق رجعی است پس می‌توانی که به او رجوع کنی و بگویی: همسرم را بازگرداندم یا او را مخاطب قرار دهی و بگویی: تو بازگرداندم یا تو را برگرداندم و مانند آن که از آن رجوع فهمیده می‌شود.

و اگر همسرت نزدت نمی‌باشد پس شایسته است که دو نفر از مردان مسلمان را شاهد بگیری و حتی اگر که همسرت نزدت حضور داشته باشد و اطرافت کسی است که او را شاهد بگیری پس آن اولی می‌باشد تا این که امر واضح و آشکار باشد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {فَإِذَا بَلَغۡنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمۡسِكُوهُنَّ بِمَعۡرُوفٍ أَوۡ فَارِقُوهُنَّ بِمَعۡرُوفࣲ وَأَشۡهِدُوا۟ ذَوَیۡ عَدۡلࣲ مِّنكُمۡ} [سوره الطلاق: ۲] : (پس چون (آن‌ها را طلاق دادید و) عدّۀ آن‌ها به سر رسید، آن‌ها را به طرز شایسته‌ای نگه دارید یا به طرز شایسته‌ای از آن‌ها جدا شوید، و دو فرد عادل از خودتان را گواه بگیرید).

اما اگر قبل از آن که به او رجوع کنی عده‌اش پایان یافته است پس او برای تو حلال نیست مگر با عقد جدید گویا که الان او را خواستگاری می‌کنی پس باید ولی‌اش او را به نکاح تو در آورد و تمام شروط معتبر نکاح به جا بیاید اما اگر قبل از این طلاق او را دو بار دیگر طلاق داده‌ای پس او را برای تو حلال نمی‌باشد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {ٱلطَّلَـٰقُ مَرَّتَانِۖ فَإِمۡسَاكُۢ بِمَعۡرُوفٍ أَوۡ تَسۡرِیحُۢ بِإِحۡسَـٰنࣲ} [سوره البقرة: ۲۲۹] : (طلاق (رجعی) دوبار است پس (از آن یا باید همسر را) بطور شایسته نگاه داشتن، یا با نیکی رها کردن): سپس می‌فرماید: {فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُۥ مِنۢ بَعۡدُ حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوۡجًا غَیۡرَهُۥۗ فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَیۡهِمَاۤ أَن یَتَرَاجَعَاۤ إِن ظَنَّاۤ أَن یُقِیمَا حُدُودَ ٱللَّهِ} [سوره البقرة: ۲۳۰] : (پس اگر (شوهر برای بار سوم) او را طلاق داد، پس از آن (زن) برای او حلال نیست تا اینکه شوهری غیر از او ازدواج کند (و با او آمیزش جنسی نماید) پس اگر (شوهر بعدی) او را طلاق داد، گناهی برآن دو نیست که (با ازدواج مجدد) به یکدیگر بازگردند، اگرآن دو پندارند که حدود الله را بر پا می‌دارند).