(۵۱۸۹) سوال: در کتاب (فقه السنة) سید سابق در موضوع ازدواج با نیت طلاق دادن خواندم و مؤلف قول مذاهب چهارگانه را ذکر کرده است که این نوع ازدواج را مباح دانسته‌اند و امام اوزاعی آن را حرام دانسته است زیرا امام اوزاعی آن را ازدواج متعه دانسته است، حکم صحیح دراین باره چیست؟ و اگر جایز است من می‌خواهم چنین ازدواجی بکنم تا از وقوع در حرام در امان باشم تا این که تحصلیم تمام گردد سپس او را طلاق دهم.

جواب:

در مذهب امام احمد رَحِمَهُ‌الله معروف است که ازدواج به نیت طلاق حرام است و نکاح متعه محسوب می‌گردد و آن برای این است که نیت در حکم آن تأثیر دارد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى»[۱] : (همه‌ی اعمال بستگى به نيت آنها دارد، و براى هر فردى آنچه كه نيت كرده حاصل مى گردد): و چون اگر مردی به این خاطر با زنی ازدواج کند که او را برای شوهرش که سه بار او را طلاق داده است حلال کند سپس او را طلاق دهد، این نکاح حرام و باطل است و برای شوهر اول نیز حلال نمی‌گردد همانطور که اگر در همان عقد شرط شود.

و بر همین مبنا نیت طلاق مانند نیت تحلیل است یعنی همانطور که نیت در تحلیل مؤثر است در نیت طلاق داشتن نیز مؤثر است و بعضی از اهل علم گفته‌اند: نیت طلاق مانند شرط کردن آن نیست زیرا معنای شرط طلاق این است هنگامی که آن مدت تمام شد، (طلاق)لازم می‌شود و همچنین متعه اگر انسان شرط کند که با او تا زمان معلومی ازدواج کند، معنی آن یا مقتضای آن عقد این است که بعد از فرا رسیدن وقت آن، خودکار نکاح فسخ می‌گردد لذا نیت مانند شرط نیست.

و این فرق بین ‍آن‌ها ظاهر است زیرا در شرط، خود به خود هنگامی که وقت آن رسید نکاح فسخ می‌گردد یعنی اگر شرط شود، هنگامی که وقت آن تمام یافت، طلاق لازم می‌گردد و شکی نیست که این فرق در حکم آن مؤثر است اما نزد من این از جهت دیگری حرام است و آن این است که انسان وقتی با این نیت ازدواج کند که هنگامی که کشور را ترک کرد او را طلاق دهد، این فریب دادن آن زن و خانواده‌اش است چون اگر آن زن و خانواده‌اش می‌دانستند که این مرد هنگامی می‌خواهد سفر کند نیت طلاق را دارد غالبا او را به ازدواجش در نمی‌آوردند لذا در این فریب و دغل‌کاری است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «مَنْ غَشَّ فَلَيْسَ مِنِّي»[۲]: (کسی فریب دهد از من نیست).

لذا علماء در مورد این که شخصی غریب به این نیت که هر وقت به کشور و وطن خود بازگشت بدون این که این را شرط قرار دهد، طلاق دهد، اختلاف کرده‌اند؛ برخی از اهل علم گفته‌اند که این نکاح فاسد است و نکاح متعه می‌باشد و این رأی مشهور مذهب امام احمد رَحِمَهُ‌الله است و دلیل آن همانند داستن با شرط بیان کرده‌اند و این را بر اساس قیاس بر نکاح تحلیل که نیت در آن مانند شرط است، بیان کرده‌اند.

اما دیگرانی از اهل علم گفته‌اند: نیت مؤثر نیست چون بین نیت و شرط تفاوت است و در شرط هنگامی که وقت آن به پایان رسید، طلاق لازم می‌گردد اگر که طلاق مشروط بوده است یا این که نکاح در آن مدت فسخ می‌گردد و این فرق در تأثیر آن بر حکم ظاهر است ولی نزد من این غش و فریب است اگر که این را برای آن زن و خانواده‌اش بیان نکند چون اگر این را می‌دانستند غالبا او را به ازدواجش در نمی‌آورند پس یا آن‌ها را با خبر می‌سازد یا کتمان می‌کند که اگر آن‌ها را با خبر سازد، نکاح متعه است و اگر که کتمان کند فریب و غش می‌شود لذا شایسته نیست که مؤمن چنین کاری را انجام دهد.

[۱] رواه البخاری (۱).

[۲] رواه مسلم (۱۰۲).