چهارشنبه 20 شوال 1447
۱۸ فروردین ۱۴۰۵
8 آوریل 2026

(۴۶۸۲) معنای مساقات و مزارعه

(۴۶۸۲) سوال: مساقات چیست؟ مزارعه چیست؟

جواب:

مساقات این است که صاحب نخلستان، امور آبیاری و کارهای دیگر مربوط به درخت خود را به کس دیگری واگذار کند و در قبال اینها قسمتی از محصول (یک سوم یا یک چهارم یا … بر حسب توافق) را با او شریک شود.

اما مزارعه این است که صاحب زمین، مزرعه خود را در اختیار کشاورزی قرار دهد تا وی در آن زراعت نماید و در ازای آن قسمتی از محصول (یک سوم یا یک چهارم یا … بر حسب توافق) را با او شریک شود همانگونه که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز در زمان خود با اهل خیبر بر نصف هر آنچه از زراعت و ثمره به دست می­آید معامله کرد.

در مساقات و مزارعه جایز نیست که تقسیم بر حسب مکان یا مقدار مشخص (و نه نسبت مشخص از محصول) باشد. برای مثال جایز نیست کسی به دیگری بگوید: من این نخلستان خرما (یا مزرعه) را به صورت مساقات به تو می­دهم، محصولش هر چه شد یک تن از آن برای من و باقی از آن تو باشد، یا محصول نیمه شرقی مزرعه برای تو و نیمه غربی برای من. یا مثلا محصول جو برای من، محصول گندم برای تو. یا اینکه در مساقات بگوید میوه شیرینش برای تو و تلخش برای من. تمام این موارد ناجایز است و سهم حتما باید مشاع و معلوم برای طرفین باشد.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما هي المُسَاقَاة، وما هي المُزَارَعَة؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: المُسَاقَاة . هي أن يدفع صاحب النخل نخله إلى شخص يقوم عليه بالسقي وغيره، وتكون الثمرة بينهما، أي بين صاحب النخل، وبين العامل، إما أنصافا، أو أثلاثا ثلث للعامل وثلثان لصاحب الأرض على حسب ما يتفقان عليه، فإذا أعطى صاحب الملك هذا الفلاح نخله ليقوم عليه بجزء مشاع معلوم منه، فهذه هي ا المساقاة.

أما المزارَعَة فهي أن يدفع أرضه لشخص يزرعها، ويقوم على الزرع، ويكون الزرع بينهما حسب ما يتفقان عليه أنصافا، أو أرباعا، أو أثلاثا، ولكن لا بد أن يكون السهم جزءا مشاعا معلوما، وَقَدْ صَحَ عَنِ النَّبِيِّ – صلى الله عليه وعلى آله وسلم – أَنَّهُ عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ.

ولا يصح في المُسَاقَاة، ولا المُزَارَعَة أن يُشترط لأحدهما جزء مُعيَّن بالقدر، أو معيّن بالمكان، بمعنى أنه لا يصح أن يقول: أعطيتك نخلي مساقاة، على أن يكون لي من ثمره طُن ولك الباقي، أو في الزرع كذلك. أو يقول: لك زرع الجهة الشرقية من الأرض ولي زرع الجهة الغربية من الأرض. أو يقول: لك زرع الشعير ولي زرع البر، أو يقول في المساقاة: لك ثمر السكري، ولي ثمر البرحي. أو ما أشبه ذلك كل هذا لا يجوز ، لا بد أن يكون السهم جزءا مشاعا معلوما للطرفين.

مطالب مرتبط:

(۴۶۸۴) حکم مزارعه با کفار چیست؟

در مزارعه اگر به عنوان کارگر با آنها شراکت کند مشکلی نیست...

ادامه مطلب …

(۴۶۸۳) حکم شرعی مشارکت در کشاورزی با دریافت درصدی از محصول

جایز است. می­توان زمین خود را به کشاورزی داد و با او بر سر سهمی از محصول مانند بیست درصد (خمس)، یا چهل درصد (خمسان) یا پنجاه درصد (نصف) و .. توافق کرد...

ادامه مطلب …

(۴۶۸۶) حکم شرعی رهن زمین و بهره‌برداری کشاورزی بدون پرداخت سهم به مالک

بر تو واجب است که نزد مالک زمین رفته و سهم او را از محصولی که از این زمین گرفته­ای به او بدهی و از این معامله به درگاه خداوند عز و جل توبه کنی و در معاملاتت صریح و روشن عمل کنی..

ادامه مطلب …

(۴۶۸۵) حکم مشارکت در کشاورزی با تعیین درصدی از محصول

بله این نسبت صحیح است...

ادامه مطلب …

(۴۶۸۱) مساقات و مزارعه چیست؟

مساقات و مزارعه دو نوع معامله هستند که خداوند تعالی و رسولش آنها را برای بندگان حلال کرده اند....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه