(۴۶۸۲) سوال: مساقات چیست؟ مزارعه چیست؟
جواب:
مساقات این است که صاحب نخلستان، امور آبیاری و کارهای دیگر مربوط به درخت خود را به کس دیگری واگذار کند و در قبال اینها قسمتی از محصول (یک سوم یا یک چهارم یا … بر حسب توافق) را با او شریک شود.
اما مزارعه این است که صاحب زمین، مزرعه خود را در اختیار کشاورزی قرار دهد تا وی در آن زراعت نماید و در ازای آن قسمتی از محصول (یک سوم یا یک چهارم یا … بر حسب توافق) را با او شریک شود همانگونه که پیامبر صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم نیز در زمان خود با اهل خیبر بر نصف هر آنچه از زراعت و ثمره به دست میآید معامله کرد.
در مساقات و مزارعه جایز نیست که تقسیم بر حسب مکان یا مقدار مشخص (و نه نسبت مشخص از محصول) باشد. برای مثال جایز نیست کسی به دیگری بگوید: من این نخلستان خرما (یا مزرعه) را به صورت مساقات به تو میدهم، محصولش هر چه شد یک تن از آن برای من و باقی از آن تو باشد، یا محصول نیمه شرقی مزرعه برای تو و نیمه غربی برای من. یا مثلا محصول جو برای من، محصول گندم برای تو. یا اینکه در مساقات بگوید میوه شیرینش برای تو و تلخش برای من. تمام این موارد ناجایز است و سهم حتما باید مشاع و معلوم برای طرفین باشد.