(۴۱۱۰) سوال: از باب محبت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا یکی از صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم ؛ آیا جایز است انسان به نیابت از آن‌‌ها حج را ادا کند؟

جواب:

اما به نسبت صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم اشکالی ندارد انسان به نیابت از آن‌‌ها حج را ادا کند همان‌‌طور که به نسبت هر مسلمانی حج را ادا می‌‌کند اما با این وجود دیدگاه ما این است که دعا برای مردگان بسیار بهتر از اعمال صالح است حتی به نسبت پدر و مادر اگر از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای آن‌‌ها طلب دعا کنی بهتر از این است که به نیابت از آن‌‌ها حج را ادا کنی در صورتی که حج واجب نباشد زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از اعمال صالح بعد از وفات انسان سخن به میان آوردند فرمودند: «إذا مات الإنسان انقطع عمله إلا من ثلاث، صدقة جاریة، أو علم ینتفع به، أو ولد صالح یدعوا له»[۱]: (هرگاه انسان وفات نمود عمل او قطع خواهد شد مگر سه چیز: صدقه‌‌ی جاریه، علمی که به وسیله‌‌ی آن سود رسانده، فرزند نیکوکاری که برای او دعا می‌‌کند) نفرمود: فرزند نیکوکاری که به نیابت او حج را ادا می‌‌کند، صدقه می‌‌دهد، روزه می‌‌گیرد و زکات می‌‌دهد بلکه فرمود: فرزند نیکوکاری که برای او دعا می‌‌کند.

ای مؤمن! آیا گمان می‌‌کنی در میان زندگان و مردگان کسی ناصح‌_‌‌‌تر از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وجود دارد؟ نه به الله قسم چنین گمانی نمی‌‌کنیم بلکه گمان می‌‌کنیم رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ناصح‌‌ترین مخلوقات به نسبت زندگان و مردگان است با این وجود می‌‌فرماید: فرزند نیکوکاری که برای او دعا می‌‌کند، این اول.

دوم: به نسبت صحابه گفتیم که آن‌‌ها مانند سایر مردم هستند اما دعا برای آن‌‌ها و غیر آن‌‌ها بهتر است اما اهدای عبادات به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کم خردی و از لحاظ شرعی بدعت در دین است.

از این جهت بدعت در دین است زیرا صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را دیده‌‌اند و ملازم ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بوده‌‌اند و او را بیش از ما دوست داشته‌‌اند این کار را انجام نداده‌‌اند؛ آیا ابوبکر، عمر، عثمان، علی و عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم عموی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به نیابت از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم حج را ادا نموده‌‌اند؟ همه‌‌ی این‌‌ها این کار را انجام نداده‌‌اند سپس ما در آخر الزمان بیاییم و به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با ادای حج به نیابت از او یا صدقه به او نیکی کنیم این کار چه از جهت شرعی و چه از جهت عقلی اشتباه است و این نادانی است زیرا هر عمل صالحی که بنده آن را انجام می‌‌دهد ثواب آن به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز می‌‌رسد زیرا کسی که به خوبی راهنمایی کند پاداش انجام دهند‌‌ه‌‌ی آن را می‌‌برد و اگر پاداش عمل صالح را به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اهدا کنی به این معنا است که خودت را محروم کردی زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با عمل صالح تو مثل پاداش تو به او می‌‌رسد و از آن بهره‌‌ می‌‌برد چه آن را اهدا کنی و چه اهدا نکنی و گمان می‌‌کنم این بدعت در قرن چهارم ساخته شده است با این وجود علما آن را انکار نموده و می‌‌گویند وجهی ندارد.

اگر در محبت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم صادق هستی و امیدوارم صادق باشی بر تو واجب است از او یعنی سنت و شیوه‌‌اش تبعیت کنی وضو بگیر طوری که احساس می‌‌کنی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جلوی تو وضو می‌‌گیرد همچنین در نماز و… به همین صورت باشد تا این که تبعبت تحقق یابد و منظورم از این که جلوی تو باشداین نیست که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نزد تو در خانه است این را هیچ کسی نمی‌‌گوید بلکه منظور این است که از شدت تبعیتت از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مانند این است که جلوی تو وضو می‌‌گیرد.

به همین دلیل الان به نکته‌‌ی مهمی هنگامی که در بیشتر اوقات وضو می‌‌گیریم اشاره می‌‌کنم هر چند بیشتر مردم احساس نمی‌‌کنند که شرطی از شروط نماز را ادا می‌‌کنند اما اولا شایسته است احساس کنیم امر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را اجرا می‌‌کنیم آن جایی که می‌‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ}[مائده: ۶](ای کسانی که ایمان آورده‌‌اید! چون به نماز برخاستید صورت خود و دستهایتان را تا آرنج بشویید) تا آخر این آیه، این اول.

دوم: احساس کنیم که از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تبعیت می‌‌کنیم زیرا مثل وضوی ایشان وضو می‌‌گیریم.

سوم: احتساب اجر کنیم زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به وسیله‌‌ی این وضو هر گناهی را که از این اعضای بدن سر زده را می‌‌بخشد، صورت زمانی که آن را می‌‌شوید آخرین قطره‌‌ی آن باعث کفاره‌‌ی گناهان می‌‌شود همچنین بقیه‌‌ی اعضا به همین صورت است.

این سه چیزی بود که معمولا هنگامی که وضو می‌‌گیریم آن را احساس نمی‌_‌‌‌کنیم و وضو می‌‌گیریم که مانند این که فقط شرطی از شروط نماز را ادا می‌‌کنیم.

بنابراین از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ خواستارم که من و برادران مسلمانم را بر به یاد آوردن این مسائل یاری نموده تا اینکه عبادت به عنوان اطاعت از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ، تبعیت از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و امید به دریافت پاداش از جانب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد.

[۱] تخریج آن گذشت.