(۳۸۸۳) سوال: من در کشور عربستان سعودی کار می‌کنم. از همسرم خواستم که به ملاقات من بیاید و او نیز آمد. مدت زیادی از او دور بودم و او در ماه رمضان به نزد من رسید. در روز رمضان با او هم‌بستر شدم و نمی‌دانستم كفاره‌اش چیست. بعد از سه ماه به همراه همسرم حج را انجام دادیم. كفاره‌ی آن چیست؟ آیا حج، صحيح است؟ شایان ذکر است که من در آن هنگام نمی‌دانستم که این کار تا چه حدی سنگین و خطرناک است.

جواب:

حج وی صحيح است؛ زیرا عدم پرداخت كفاره موجب فساد و بطلان حج نمی‌شود. همچنین درباره‌ی كفاره واجب است که او و همسرش در صورتی که از وی اطاعت کرده باشد، کفاره بپردازند؛ كفاره‌ نیز این است که هر کدامشان یک برده آزاد کنند. اگر برده یافت نشد، هر کدامشان باید دو ماهِ پیاپی را روزه بگیرند و اگر نتوانستند، شصت مسکین را غذا دهند؛ اما اگر همسرش را مجبور به آن کار کرده است، همسرش چیزی بر عهده ندارد و قضا و كفاره بر وی لازم نیست. همچنین اگر همسرش چنین گمان داشته که پذیرفتن درخواست شوهرش بر او واجب است، قضا و كفاره بر وی واجب نیست زیرا جاهل بوده است. این ‌جا لازم است که فرق بین جهل به حکم و عدم آگاهی از آن و جهل به نتایج و مستلزمات حكم را دانست. انسان در برابر عدم آگاهی از حکم، معذور به شمار می‌رود و اگر آن را انجام دهد چیزی بر وی واجب نمی‌شود اما عدم آگاهی به نتایج و مستلزمات حکم، چیزی که بر اثر انجام آن کار واجب می‌شود را ساقط نمی‌کند؛ مثلا اگر مردی در روز رمضان هم‌بستری کند و بداند که این کارش حرام است اما نداند که كفاره‌‌ی سخت و شدید دارد، كفاره از او برداشته نمی‌شود و باید آن ‌کفاره را به جای آورد؛ اما اگر گمان کند که این کارش ایرادی ندارد و حرام نیست، چیزی بر وی واجب نمی‌شود. دلیل این حکم، ماجرای مردی است که در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در ماه رمضان همبستری کرد سپس نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد و به ایشان اطلاع داد و گفت: تکلیف من چیست؟ رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز کفاره را برایش بیان نمود.[۱] این ماجرا دلیلی بر این است که اگر مردی هم‌بستری کند و بداند که در این حالت، حرام است اما نداند که كفاره‌ دارد، کفاره بر او واجب می‌باشد.

به ماجرای زنی که نزد شوهرش آمده و شوهرش در روز رمضان با او هم‌بستری کرده است، بازگشته و می‌گوییم: اگر این زن هنگامی که نزد شوهرش رسیده به دلیل مسافر بودن، روزه‌دار نبوده سپس شوهرش با او هم‌بستری کرده است، چیزی بر این زن واجب نیست زیرا بنا بر دیدگاه برتر و راجح، هرگاه مسافر روزه‌دار نباشد و به مقصد برسد، لازم نیست که از خوردن و نوشیدن و دیگر باطل‌کننده‌ها دست بکشد بلکه بر همان حال خود باقی می‌ماند.

۱-صحیح بخاری: كتاب الصوم، باب إذا جامع في رمضان ولم يكن له شيء فتصدق عليه فليكفر، شماره (١٩٣٦). صحیح مسلم كتاب الصيام، باب تغليظ تحريم الجماع في نهار رمضان على الصائم ووجوب الكفارة الكبرى فيه، شماره (۱۱۱۲).