(۳۸۰۱) سوال: آیا برای روزه‌دار جایز است که خوردن را تا فرا رسیدن اذان صبح به تأخیر بیاندازد یا باید احتیاط کند و دو یا سه دقیقه پیش از اذان، از خوردن دست بکشد؟

جواب:

الله جَلَّ‌جَلَالُهُ می‌فرماید: {وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ} [الطلاق: ۱] : (این مرزهای الله است که هر کس از این مرزها تجاوز کند، به خود ستم کرده است). الله جَلَّ‌جَلَالُهُ برای روزه گرفتن و افطار کردن روزه‌دار، وقت و زمانی را معین نموده است؛ الله جَلَّ‌جَلَالُهُ درباره‌ی وقت امساک و دست کشیدن از خوردن و نوشیدن می‌فرماید: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنْ الْفَجْرِ} [البقرة: ۱۸۷] : (بخورید و بیاشامید تا روشنی فجر از سیاهی شب در سپیده‌دم برایتان آشکار گردد). بنابراین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حد امساک و دست کشیدن از خوردن و نوشیدن را طلوع فجر، قرار داده است. هرگز از سنت نیست که مسلمان پیش از طلوع فجر، بنا بر احتیاط یا از روی تقرب و نزدیکی به الله جَلَّ‌جَلَالُهُ از سحری خوردن دست بکشد زیرا این کار، تقرب جستن به الله جَلَّ‌جَلَالُهُ با چیزی است که تشریع نکرده و این احتياط در جای مناسب، صورت نگرفته است. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به اصحابش رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم فرمود: «إنَّ بلالا يُؤذِّنُ بليل فكلوا وأشربوا حتى يُؤذِّنَ ابنُ أمِّ مكتوم فَإِنَّهُ لَا يُؤَذِّنُ حَتَّى يَطْلعَ الفَجْرُ» : (بلال هنگام شب اذان می‌گوید؛ پس بخورید و بنوشید تا وقتی که ابن ام مکتوم اذان بگوید زیرا او فقط هنگام طلوع فجر، اذان می‌گوید). در همین روایت آمده است: «وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَ أَذَانِهِما إِلَّا أَنْ يَرْقَى ذَا وَيَنْزِلَ ذَا»[۱] : (مدت زمان بین اذان بلال و ابن ام مکتوم این قدر بود که این پایین بیاید و دیگری بالا برود). هر چند که این روایت، جای بررسی دارد اما به هر حال رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اصحابش رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم را سفارش می‌نمود که تا اذان گفتن ابن ام مكتوم بخورند و بنوشند. بنابراین سنت چنین است.

عملکرد برخی مردم که زمانی را برای احتیاط یا برای پایان سحر و زمانی را برای طلوع فجر (سپیده‌دم) قرار می‌دهند، بدون شک نادرست می‌باشد. شخص می‌تواند بخورد و بنوشد تا زمانی که سپیده‌دم برایش آشکار شود؛ اگر در صحرا باشد آن را ببیند یا صدای اذانی که اطمینان دارد آن مؤذن هنگام طلوع فجر اذان می‌گوید را بشنود.

درباره‌ی غروب خورشید نیز همین گونه است؛ مردم سفارش شده‌اند که به محض غروب خورشید یا ظن غالب از آن، به خوردن افطاری بشتابند لذا هرگاه خورشید غروب کرد افطار کن حتی اگر اذان را نگفته باشند؛ چنانچه در صحرا یا در مکان مرتفعی هستی و غروب خورشید را می‌بینی، افطار کن حتی اگر صدای اذان را نشنیده باشی؛ اما اگر در چنین مکانی نبودی، به اذان مؤذنی که به وی اعتماد داری و فقط هنگام غروب خورشید، اذان می‌گوید، اعتماد خواهی کرد. اگر فرض کنیم یک مؤذن قبل از غروب خورشید اذان گفت در حالی که تو خورشید را می‌دیدی، جایز نیست افطار کنی تا این که خورشید غروب کند.

۱-تخریج آن گذشت.