(۳۲۰۷) حکم احیای شب قدر با اقامه نماز و اطعام در مسجد تا طلوع فجر

(۳۲۰۷) سوال: ما در شهر خود شب قدر را با نماز خواندن چند دقیقه بعد از نماز مغرب و توزیع غذا و نوشیدنی در مسجد زنده می‌داریم و نماز نیز تا طلوع فجر ادامه دارد. حکم این کار چیست؟

جواب:

این کار صحیح نیست زیرا:
اولاً: شب قدر دقیقا مشخص نیست لذا کسی نمی‌داند شب بیست و هفتم، بیست و سوم، بیست و پنجم، بیست و نهم، بیست و یکم یا بیست و دوم، بیست و چهارم، بیست و ششم، بیست و هشتم یا سی‌ام است زیرا الله متعال آن را مخفی قرار داده است. علم آن را بر بندگانش پنهان نموده تا اعمال صالح بندگان در طلب آن زیاد شود و شخص راست‌گو از کسی که در ادعای خود راست‌گو نیست و کسی که جدیت دارد از کسی که چنین‌ نیست آشکار شود. بنابراین شب قدر، شب بیست و هفتم نیست بلکه شب قدر در ده شب آخر قرار دارد که از شب بیست و یکم تا شب سی‌ام است. هر شب از این شب‌های ده‌گانه احتمال دارد شب قدر باشد لذا تخصیص آن به شب بیست و هفتم اشتباه است.
دوم: اجتماع بدین‌ صورت که سؤال کننده یاد کرد از عمل و عادت سلف صالح نبوده است و هر آنچه عمل سلف صالح بر آن نبوده بدعت است و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از بدعت‌ها تحذیر و هشدار داده و فرموده‌اند: «كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَ كُلُّ ضَلَالَةٍ فِي النارِ»: (هر بدعتی گمراهی است و هر گمراهی در آتش جهنم است).
بر مسلمانان در آخر امت، واجب است ببینند عمل اول امت چگونه بوده است تا به آنان اقتدا نمایند زیرا آنان بر صراط مستقیم بوده‌اند لذا امام مالک -رَحِمَهُ‌الله- می‌فرماید: (تنها چیزی آخر این امت را اصلاح می‌نماید که اولش را اصلاح نمود) .
بنابراین نصیحت من به این برادرانم این است که خود را با انجام بدعت که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را گمراهی نامیده خسته نکنند و هر کس به عبادت فردی خویش از شب بیست و یکم تا سی‌ام برای دریافتن شب قدر بپردازد و همراه امام برای انجام آنچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام می‌داد جمع شوند. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رمضان و ماه‌های دیگر بیش از یازده رکعت نماز قیام نمی‌خواند همان‌ گونه که‌ام المؤمنين عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا که از جمله آگاه‌ترین افراد به حال پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است چنین فرموده است. هنگامی که از او پرسیده شد نماز پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رمضان چگونه بود فرمود: «مَا كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم َ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَ لَا فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلَا تَسَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَ طُولِهِنَّ ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلَا تَسَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَ طُولِهِنَّ»: (در رمضان و ماه‌های دیگر بر یازده رکعت نماز نمی‌افزود. چهار رکعت می‌خواند که از خوبی و طولانی بودن آن نپرس سپس چهار رکعت دیگر می‌خواند). این چهار رکعت را دو رکعت دو رکعت می‌خواند یعنی چهار رکعت اول را با دو سلام و چهار رکعت دوم را نیز با دو سلام می‌خواند و چنین نیست که برخی خیال کرده‌اند چهار رکعت را با یک سلام می‌خوانده است زیرا همین حدیث عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا به طور تفصیلی از طریق دیگری وارد شده که ایشان دو رکعت دو رکعت نماز می‌خواند که حدیث مُجمَل با حدیث مُفصّل تفسیر می‌شود. همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «صَلَاةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى»: (نماز شب دو رکعت دو رکعت است) اصل نیز چنین است که فعل ایشان با قولش مخالفت نمی‌کند لذا برای برادرانمان توضیح می‌دهیم و معتقدیم بر ما واجب است تبیین نماییم کسانی که گمان کرده‌اند معنای حدیث چنین است که ایشان چهار رکعت را با یک سلام می‌خوانده سپس چهار رکعت بعدی را با یک سلام می‌خوانده است اشتباه کرده‌اند بلکه نماز شب در و رمضان و ماه‌های دیگر، دو رکعت دو رکعت است.
اگر کسی بگوید: پس چگونه گفت: (چهار رکعت می‌خواند که از خوبی و طولانی بودن آن نپرس سپس چهار رکعت می‌خواند که از خوبی و طولانی بودن آن نپرس)؟ جواب: چهار رکعت اول در طولانی بودنِ قرائت، رکوع، سجود و نشستن مانند هم بوده است سپس بعد از آن کمی استراحت می‌نمود همان طور که عطف با حرف (ثُمَّ) این معنا را می‌رساند زیرا این حرف عطف دلالت بر مهلت می‌دهد. سپس چهار رکعت می‌خواند که شاید مثل چهار رکعت اول، شاید کم‌تر از آن و شاید طولانی‌تر بوده است. سپس استراحت می‌نمود سپس سه رکعت می‌خواند که همان نماز وتر است.
به همین مناسبت دوست دارم به برادرانم که امامان مساجد هستند نکته‌ای را که گاهی برخی انجام می‌دهند یاد آوری کنم. چنین است که امام در رمضان برای مردم نماز قیام می‌خواند و رکعات را به هم وصل می‌کند بدین صورت که نُه رکعت وتر می‌خواند و فقط در رکعت هشتم نشسته و تشهد می‌خواند سپس برای رکعت نهم بلند می‌شود و تشهد می‌خواند و سلام می‌دهد. حجت و دلیل وی این است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در نماز وتر خود چنین نموده است. وی را در این که شایسته است سنت نشر شود تأیید می‌کنیم اما نشر سنت باید چنان باشد که وارد شده است. آیا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای اصحابش با چنین عددی نماز خوانده است؟ اگر حدیثی در این باره وجود دارد ما را بدان راهنمایی کند و ما نیز إن شاء الله از آن پیروی کرده و به سوی آن دعوت می‌کنیم اما نمی‌تواند ثابت کند رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای اصحابش چنین عددی را با یک سلام خوانده است و در صورتی که چنین از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست انسان هرگاه برای دیگران نماز خواند و امام آنان شد نباید بر آنان سخت بگیرد و بدین خاطر است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کسی که نماز را بر مردم طولانی کرده بود را تنبیه نموده و فرمود: (هرگاه برای خود نماز خواند هر اندازه خواست نمازش را طولانی کند).
بر هیچ کس پوشیده نیست نماز قیام بدین‌صورت بر مردم سخت است. کیست که این مدت طولانی به قیام بایستد و نیازی به قضای حاجت یا غیره نداشته باشد؟! گاهی فردی از بین جماعت وجود دارد که چنین نیازی دارد، گاهی کسی کار دارد و می‌خواهد دو سلام را همراه امام بخواند و برود و مسائل دیگری وجود دارد که با این حال، این کار ضمن طولانی کردنی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده‌اند وارد می‌شود.
همچنین اگر مردم بعد از شروع این نماز وتر و تکبیر آن آمدند چه نیت کنند؟ بیشتر مردم نیت می‌کنند این نماز تهجد است نه وتر که در این صورت نیت وتر از این شخص فوت شده و حیران می‌ماند.
من از هر کسی که دوست دارد سنت را با قول و فعل خویش تطبیق دهد سپاس‌گزارم و از الله متعال برای خود و او ثابت قدم بودن را امیدوارم اما این که سنت را به گونه‌ای که وارد نشده تطبیق دهیم اشتباه است.
بنابراین به برادرانمان می‌گوییم: هر کس نماز وتر را نُه رکعت و با این روش در خانه‌اش بخواند همان گونه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام داده است سنت را دریافته اما کسی که چنین برای مردم نماز بخواند دچار خطا شده است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هرگز چنین نکرده‌اند. انسان عاقل و دارای بصیرت می‌داند که این دین آسان است پس چگونه می‌شود با وصل کردن نه رکعت بر مردم سخت بگیریم و آنان را در نیت‌هایشان به تشویش بیاندازیم که بعد از آن نمی‌دانند: نیت وتر کنند یا نیت تهجد؟
از الله متعال خواستارم من و برادران مسلمانم را به پیروی از هدایت و اجتناب و گریز از هوای نفس موفق بدارد و ما را به سوی صراط مستقیم خویش هدایت نماید.

تعداد بازدید: 20

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: في بلدتنا نُحْيِي ليلة القدر، وذلك بالقيام بعد صلاة المغرب بدقائق، وتوزيع الأكل والشراب في المسجد، ويستمر القيام إلى طلوع الفج، فما حكم هذا العمل؟

فأجاب -رحمه الله تعالى: هذا العمل غير صحيح، أولا: لأن ليلة الْقَدْرِ لا تُعلم عينها فلا يدرى أهي ليلة سبع وعشرين، أو ثلاث وعشرين، أو خمس وعشرين، أو تسع وعشرين، أو إحدى وعشرين، أو ليلة ثنتين وعشرين، أو أربع وعشرين أو ست وعشرين، أو ثمان وعشرين، أو ثلاثين، يعلم بأي ليلة هي، فقد أخفاها الله تبارك وتعالى-، أخفى علمها على عباده من لكي تكثر أعمالهم في طلبها، وليتبين الصادق ممن ليس بصادق، والجاد ممن ليس بجاد، فهي ليست ليلة سبع وعشرين، بل هي في العشر الأواخر من ليلة إحدى وعشرين إلى ليلة الثلاثين، كل ليلة يحتمل أن تكون ليلة القدر، فتخصيصها بسبع وعشرين خطأ، هذا واحد.

ثانيا : الاجتماع على هذا الوجه الذي ذكره السائل ليس من عمل السلف الصالح، وما ليس من عمل السلف الصالح فهو بدعة، وقد حَذَّر النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- من البدَعِ وقال: «كل بدعة ضلالة، وكل ضلالة في النار».

فعلى المسلمين في آخر الأمة أن ينظروا ماذا صنع أول الأمة، وليَتَأَسوا بهم، فإنهم على الصراط المستقيم، وقد قال الإمام مالك رحمه الله: «لن يُصْلِحَ آخر هذه الأمة إلا ما أصلح أولها».

فنصيحتي لإخواني هؤلاء أن لا يُتعبوا أنفسهم ببدعة سماها الرسول – صلى الله عليه وعلى آله وسلم – ضلالة، وأن يَنْفِرَدَ كل منهم بعبادته من ليلة إحدى وعشرين إلى الثلاثين تحرِّيًا لليلة القدر، وأن يجتمعوا مع الإمام على ما كان الرسول -صلى الله عليه وعلى آله وسلم- يفعله، وقد كان النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم لا يزيد على إحدى عشرة ركعة في رمضان ولا غيره، كما قالت ذلك أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها، التي هي من أعلم الناس بحال الرسول – صلى الله عليه وعلى آله وسلم-، حين سئلت: كيف كانت صلاة النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- في رمضان؟ قالت: «كان لا يزيد في رمضان ولا غيره على إحدى عشرة ركعة: يُصَلِّي أربعًا فلا تسأل عن حسنهن وطولهن، ثم يصلي أربعا»، وهذه الأربع يصليها على ركعتين ركعتين، يعني: الأربع الأولى بتسليمتين، والأربع الثانية بتسليمتين، وليس كما توهمه بعض الناس أنه يجمع الأربع بتسليمة واحدة، فإن حديث عائشة نفسه ورد مفصلا من طريق آخر أنه كان يصلي ركعتين ركعتين، ومُجمل حديثها يفسر بِمُفَصَّلِهِ وأيضًا قال النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: «صلاة الليل مثنى مثنى»، والأصل أن فعله لا يخالف قوله، ولذلك نبين لإخواننا ونعتقد أنه واجب علينا أن نبين أن الذين ظنوا أن معنى الحديث أنه يصلي أربعا بتسليمة واحدة، ثم يصلي أربعا بتسليمة واحدة لم يصيبوا في ظنهم، بل صلاة الليل مثنى مثنى في رمضان وفي غيره.

فإذا قال قائل: كيف قالت: يصلي أربعًا فلا تسأل عن حسنهن وطولهن، ثم يصلي أربعا فلا تسأل عن حسنهن وطولهن؟ فالجواب: أن الأربع الأولى متشابهة في الطول في القراءة ،والركوع والسجود، والقعود، ثم يستريح بعدها قليلا، كما يفيده العطف ب(ثُمَّ)؛ لأن ثُمَّ تدل على المهلة، ثم يصلي أربعا، قد تكون مثل الأولى، وقد تكون أقل منها، وقد تكون أكثر -يعني: في التطويل – ثم يستريح، ثم يصلي ثلاثا هي الوتر.

وبهذه المناسبة أيضًا أود أن أنبه إخواني الأئمة على مسألة قد يفعلها بعض الناس، وهي أنه يصلي في رمضان بالناس القيام، ثم يجعل القيام كُلَّهُ سردا، فيصلي تسع ركعات فردًا لا يجلس إلا في الثامنة، يتشهد ثم يقوم ويصلي التاسعة، ويتشهد ويسلم، محتجا بأن الرسول – صلى الله عليه وعلى آله وسلم كان يفعل ذلك في وتره. ونحن نؤيده على أنه ينبغي نشر السُّنَّة، لكن نَشْرُ السُّنَّة كما وردت فهل قام النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم- بأصحابه بهذا العدد؟ إن كان هناك حديث فليرشدنا إليه، ونحن له إن شاء الله متبعون وداعون، ولكن لا يستطيع أن يثبت أن الرسول -صلى الله عليه وعلى آله وسلم- صَلَّى بأصحابه هذا العدد بتسليم واحد، وإذا لم يكن كذلك فإن الإنسان إذا صلى لغيره فلا يَشُقُ عليهم، ولهذا زجر النبي -صلى الله عليه وعلى آله وسلم – من أطال الصلاة بالناس، وقال: إذا صَلَّى لنفسه فليطول ما شاء.

ولا يخفى على إنسان أن مثل هذا القيام يشق على الناس، فمن يبقى طيلة هذا القيام لا يحتاج إلى نقض الوضوء؟ يعني: إلى البول، أو الغائط، أو غير ذلك؟ فقد يكون في الجماعة من يحتاج إلى هذا، وقد يكون في الجماعة من له شغل، يريد أن يصلي مع الإمام تسليمتين وينصرف، وقد يكون أشياء أخرى، فيدخل هذا الفعل فيما نهى عنه الرسول – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- من التطويل.

ثم إن الناس إذا جاؤوا بعد أن كَبَّرَ لهذا الوتر ماذا ينوون؟ أكثر الناس يتوي أنه تهجد لا وتر، فيفوت الإنسان الذي دخل معه نية الوتر ويبقى حيران.

فأنا أشكر كل إنسان يحب أن يُطَبَقَ السُّنَّة بقوله وفعله، وأرجو الله لي وله الثبات على ذلك، لكن كوننا نطبق السُّنَّة على غير ما وردت فهذا خطأ.

فنقول لإخواننا من صَلَّى الوتر تسعًا على هذا الوصف في بيته، كما فعل الرسول – صلى الله عليه وعلى آله وسلم – فقد أصاب السنة، وأما من قام به في الناس فقد أخطأ السُّنَّة ؛ لأن الرسول – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- لم يفعله أبدا، والعاقل البصير يعرف أن هذا الدين يسر سهل، فكيف نشق على الناس بسرد تسع ركعات ونشوش عليهم نيتهم ويبقى الناس بعد هذا متذبذبين: أننوي الوتر، أو ننوي التهجد، أم ماذا؟ أسأل الله أن يوفقني وإخواني المسلمين لاتباع الهدى، واجتناب الهوى، وأن يهدينا صراطه المستقيم.