(۳۰۳۵) سوال: نظری پیرامون نماز خوف (ترس) وجود دارد که می‌‌گوید: فقط خاص زمان زندگانی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بوده است: به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ :  {وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ}[نساء: ۱۰۲](و چون (وقت خوف) در میان آن‌‌ها باشی و برای آن‌‌ها نماز بر پا کردی) و حکمت مشروعیت آن در زندگانی ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این بود که هر گروه فضیلت نماز خواندن پشت سر ایشان را درک کنند و آن‌‌ها حریص بر این فضیلت بودند و این امر بعد از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برداشته شده است زیرا هر گروهی می‌‌تواند نماز را با امام خاصی ادا کند لذا ادای آن با صفتی که در آن رفتن (گروهی) و آمدن (گروه دیگر) و مثل آن باشد که با صفت نماز در حالت امنیت متفاوت است جایز نیست؛ قول درست در این مسأله چیست؟ آیا حاضر بودن دشمن شرط نماز خوف است؟ شیخ بزرگوار! لطفا به صورت مختصر صفت نماز خوف را شرح دهید؟

جواب:

قول درست در این مسأله این است که نماز خوف تا روز قیامت مشروع است زیرا آن چه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را مشروع نموده تا زمانی که امتش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باقی است حکم آن باقی است و اگر بخواهیم احکام را با چنین تعلیل‌‌هایی فقط خاص زمان حیاتش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قرار دهیم باب بزرگی را باز نموده که به وسیله‌‌ی آن بسیاری از امور مشروع منحل می‌‌شوند و قول درست این است که حکم نماز خوف باقی است به همین دلیل خلفای راشدین و بعد از آن‌‌ها ائمه‌‌ی مسلمانان بدون انکار پیوسته بدان عمل می‌‌کردند.

صفت نماز خوف: از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم شش یا هفت وجه روایت شده و همه‌‌ی آن‌‌ها بر حسب حالی که انسان با آن از دشمن پرهیز می‌‌کند و شر آن را از خود دور می‌‌کند جایز است.

از جمله‌‌ی آن این است که امام لشکر را به دو قسمت تقسیم می‌‌کند با گروهی از آن‌‌ها یک رکعت می‌‌خواند هنگامی که برای رکعت دوم بلند شد خود آن رکعت را تکمیل می‌‌کنند سپس در مقابل دشمن می‌‌ایستند سپس گروه دومی که در مقابل دشمن بودند می‌‌آیند و رکعت دوم را همراه امام می‌‌خوانند زیرا امام همچنان در حالت ایستاده است هنگامی که همراه او نماز خواندند و برای تشهد نشستند آن‌‌ها قبل از اینکه امام سلام دهد بلند شده و رکعت باقی مانده را می‌‌خوانند سپس امام برای آن‌‌ها سلام می‌‌دهد لذا در این حالت امام بین دو گروه عدالت نموده است؛ گروه اول تکبیرة الاحرام را همراه امام درک کردند و گروه دوم سلام را همراه امام درک کردند این صفت اول.

صفت دوم: هنگامی که دشمن در مقابل قبله روبه‌‌روی آن‌‌ها بود امام لشکر را به دو صف تقسیم می‌‌کند و نماز را برای آن‌‌ها شروع نموده و تکبیر می‌‌گوید و امام به رکوع می‌‌رود و همه به رکوع می‌‌روند هرگاه صف اولی همراه او به سجده رفتند و صف دومی برای نگهبانی در حالت ایستاده بودند هنگامی که برای رکعت دوم بلند شد صف دومی به سجده می‌‌روند زمانی که از سجده بلند شده صف اول به عقب رفته و صف دوم به جلو می‌‌آسیند سپس صف دومی همانند آن چه صف اولی در رکعت اول انجام دادند انجام می‌‌دهند بدین معنا که همه به رکوع می‌‌روند هنگامی که به سجده رفت صف جلویی همراه او به سجده می‌‌روند و صف دومی می‌‌ایستند هنگامی که امام برای تشهد نشست صف دومی به سجده رفته و برای تشهد می‌‌نشینند و همه سلام می‌‌دهند.

اما این حالت زمانی است که دشمن در جلوی آن‌‌ها باشد و از حمله‌‌ور شدن دشمن از پشت ترسی نداشته باشند اگر می‌‌ترسند مانند صفت اولی نماز می‌‌خوانند و صفت دیگری نیز وجود دارد که در کتب فقه ذکر شده است.

سؤال: شیخ بزرگوار! اگر هر گروهی با امام مستقلی نماز بخوانند آیا اشکالی دارد؟

جواب: این بر خلاف مشروع است  زیرا آن چه شایسته است این است که مردم پشت سر یک امام نماز بخوانند و مادامی که پشت سر یک امام باشند باعث جمع شدن آن‌‌ها بر یک کلمه و انسجام آن‌‌ها می‌‌شود.