(۲۹۲۴) سوال: راتبه‌‌ی بعد از نماز ظهر را می‌‌خواندم در همین حال یکی از خارج مسجد آمد و گمان نمود که نماز فرض می‌‌خوانم لذا همراه من نماز خواند در حالی که من نافله می‌‌خواندم و او نماز ظهر را کامل نمود حکم آن چیست؟

جواب:

این کار درست است و نهایت آن اقتدا نمودن کسی که نماز فرض می‌‌خواند به کسی که نماز سنت می‌‌خواند است و این کار جایز است به این دلیل که معاذ بن جبل رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ همراه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز عشاء را می‌‌خواند سپس به سوی قومش می‌‌رفت و این نماز را برای آن‌‌ها می‌‌خواند. [۱]لذا به نسبت او نافله و برای آن‌‌ها نماز فرض محسوب می‌‌شود.

نهایت امر این است که این شخصی که به تنهایی نماز می‌‌خواند بعد از این حالت امام شده است و این نیز جایز است یعنی برای مأموم جایز است که همراه کسی که به تنهایی نماز می‌‌خواند وارد شده تا اینکه چه در نماز فرض و چه در نماز سنت امامش شود و دلیل آن این است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم شبی از خواب برای نماز برخاست و ابن رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا نزدش بود لذا ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا از خواب بیدار شد تا اینکه همراهش نماز بخواند سپس سمت چپ پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ایستاد لذا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم او را از پشت کشید تا اینکه در جهت راستش قرار بگیرد و به نمازش ادامه داد. [۲] در این جا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تنها نماز می‌‌خواند سپس امام شد.

اگر کسی بگوید: این در نماز سنت است و نماز سنت درجه‌‌اش از نماز فرض کمتر است؟ می‌‌گوییم: اصل بر این است که نماز فرض و سنت مساوی هستند مگر اینکه دلیلی وجود داشته باشد و آنچه بر این اصل دلالت می‌‌دهد این است که هنگامی که صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم نماز پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر روی سواری را نقل کردند که به هر جهتی نماز می‌‌خواند گفتند: مگر اینکه بر روی سواری نماز فرض نمی‌‌خواندند لذا استثنای آن‌‌ها دلالت می‌‌دهد بر اینکه اگر نمی‌‌گفتند نمازهای فرض و نوافل بر روی سواری در مسافرت مساوی بود.

این حدیث یعنی نماز پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر روی سواری در سفر فقط در نمازهای نافله است اما بر روی سواری نماز فرض خوانده نمی‌‌شود بلکه بر انسان واجب است هنگامی که وقت نماز فرا رسید پیاده شده و بر روی زمین نماز بخواند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.