یکشنبه 3 شوال 1447
۲ فروردین ۱۴۰۵
22 مارس 2026

(۲۷۲۳) حکم خواندن تحیه‌‌ی مسجد قبل و بعد از اذان مغرب چیست؟

(۲۷۲۳) سوال: نظرتان در مورد خواندن تحیه‌‌ی مسجد قبل و بعد از اذان مغرب چیست؟

جواب:

تحیه‌‌ی مسجد هنگام غروب یا در وقت دیگر از اوقات نهی بنابر قول راجح از اقوال علما جایز است، زیرا احادیث نهی از نماز مقید است به زمانی که برای نماز سببی وجود نداشته باشد، اما اگر دارای سبب باشد، جایز است، لذا اگر انسان در هر وقتی از اوقات با طهارت وارد مسجد شد، تا دو رکعت نماز نخوانده ننشیند و این سنت مؤکده است، بلکه برخی از علما گفته‌‌‌‌اند: واجب است، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در روز جمعه خطبه می‌‌کردند در همین هنگام مردی وارد شد و نشست، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمود: فلانی! آیا نماز خواندی؟ گفت: خیر! فرمود: بلند شو و دو رکعت سبک بخوان. [۱]لذا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خطبه را به خاطر امر نمودن به شخصی که وارد مسجد شد برای خواندن تحیه‌‌ی مسجد، قطع نمود، اما به او امر نمود که آن را سبک بخواند تا اینکه برای گوش دادن خطبه فارغ شود.

از این جا برای فایده‌‌ای آشکار می‌‌شود و آن هم اینکه: هنگامی که شخص در روز جمعه وارد مسجد شد و مؤذن در حال اذان دوم که هنگام دخول امام است بود، شخص تحیه‌‌ی مسجد را می‌‌خواند هر چند که در حال اذان باشد، تا اینکه برای گوش دادن به خطبه فارغ شود، زیرا گوش دادن به خطبه واجب است ولی اجابت مؤذن واجب نیست و محافظت نمودن بر واجب اولاتر از محافظت نمودن از آنچه واجب نیست است، لذا هرگاه روز جمعه وارد شدی در حالی که مؤذن در حال اذان دوم که هنگام دخول امام است بود، دو رکعت بخوان، تا اینکه برای گوش دادن به خطبه فارغ شوی، اما اگر وارد شدی در حالی که مؤذن در غیر از این اذان بود، ابتدا مؤذن را اجابت کن و دعای بعد از اذان را بخوان سپس دو رکعت نماز بخوان.


[۱] تخریج آن گذشت.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ماذا في تحية المسجد قبل أذان المغرب وبعده؟

فأجاب رحمه الله تعالى: تحية المسجد عند الغروب، أو في وقت آخر من أوقات النهي جائزة على القول الراجح من أقوال العلماء، وذلك لأن أحاديث النهي عن الصلاة مقيدة بما إذا لم يكن للصلاة سبب، فإن كان لها سبب فإنها جائزة، فإذا دخل الإنسان المسجد في أي وقت من الأوقات وهو على طهارة فلا يجلس حتى يصلي ركعتين وهي سنة مؤكدة، بل قال بعض العلماء: إنها واجبة؛ لأن النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- كان يخطب الناس يوم الجمعة، فدخل رجل المسجد فجلس، فقال له النبي صلى الله عليه وسلم: «أصليت ركعتين»؟ قال: لا. قال: «قم فصل ركعتين وتجوز فيهما»، فقطع النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- خطبته من أجل أن يأمر هذا الداخل الذي جلس أن يصلي ركعتين، لكنه أمره أن يتجوز فيها، من أجل أن يتفرغ لاستماع الخطبة.

من هنا يتبين لنا فائدة، وهي ما إذا دخل الإنسان يوم الجمعة والمؤذن يؤذن الأذان الثاني الذي يكون عند دخول الإمام، فإنه يصلي تحية المسجد ولو كان يُؤَذِّنُ، من أجل أن يتفرغ لاستماع الخطبة؛ لأن استماع الخطبة واجب، وإجابة المؤذن ليست بواجبة، والمحافظة على الواجب أولى من المحافظة على ما ليس بواجب، فإذا دخلت يوم الجمعة والمؤذن يؤذن الأذان الثاني الذي عند دخول الإمام فصل الركعتين؛ لتتفرغ لاستماع الخطبة، أما إذا دخلت والمؤذن يؤذن في غير هذا الأذان فأجب المؤذن أولا، وادع بالدعاء المعروف بعد الأذان، ثم صلّ الركعتين.

مطالب مرتبط:

(۲۷۱۸) آیا دو رکعت تحیه‌‌‌‌ی مسجد واجب است؟

تحیه‌‌ی مسجد هنگامی که انسان وارد مسجد می‌‌شود در حالی که وضو دارد، سنت مؤکده است...

ادامه مطلب …

(۲۷۱۷) حکم ترکیب تحیة‌المسجد با سنت قبلیه‌ی ظهر

تحیه‌‌ی مسجد در ضمن این چهار رکعت است، به این معنا که هرگاه راتبه را خواندی تو را از خواندن تحیه‌‌ی مسجد کفایت می‌‌کنند...

ادامه مطلب …

(۲۷۱۹) حکم تحیة‌المسجد در اوقات نهی‌شده پس از نماز صبح و عصر

بله! هرگاه بعد از نماز عصر قبل از غروب خورشید و بعد از نماز صبح قبل از طلوع خورشید وارد مسجد شدی، دو رکعت نماز بخوان؛ زیرا دو رکعت نماز هنگام ورود به مسجد نماز دارای سبب است و هر نمازی که دارای سبب باشد، در اوقات نهی خوانده می‌‌شود...

ادامه مطلب …

(۲۷۲۶) حکم تحیة‌المسجد بر استماع خطبه در صورت ورود در اثنای خطبه‌ی جمعه

بنشین و به خطبه گوش بده و تحیه‌‌ی مسجد نخوان، زیرا برای وضو خارج شدی و زود برگشتی و کسی که به خاطر حاجت به نیت زود برگشتن از مسجد خارج می‌‌شود، وقتی برگشت از او خواسته نمی‌‌شود که تحیه‌‌ی مسجد را بخواند...

ادامه مطلب …

(۲۷۲۰) آیا سنت تحیه‌‌ی مسجد واجب است؟

آنچه آشکار است این است که تحیه‌‌ی مسجد واجب نیست و سنت مؤکده است...

ادامه مطلب …

(۲۷۲۲) حکم کسی که تحیه‌‌ی مسجد را در وقت مغرب نمی‌‌خواند، چیست؟

قول سؤال کننده: وقت مغرب، ظاهرا منظورش بعد از اذان مغرب است و اگر این‌‌گونه است، کسی که می‌‌نشیند از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بنابر قولش عصیان نموده است: «إذا دخل أحدکم المسجد فلا یجلس حتی یصلی رکعتین» (هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، ننشیند تا اینکه دو رکعت بخواند) و این جا در غیر از وقت نهی وارد مسجد شده، اگر بنشیند در امری که معارض برای آن نیست خلاف رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کرده است. اما اگر منظور سؤال کننده به نسبت کسی است که برای نماز مغرب قبل از غروب خورشید وارد مسجد شده و نشسته، در این امر بین اهل علم بنابر حدیثی که ذکر کردیم اختلاف نظر وجود دارد: «إذا دخل أحدکم المسجد فلا یجلس حتی یصلی رکعتین» (هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، ننشیند تا اینکه دو رکعت بخواند)، این حدیث دارای معارض است و آن هم نهی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نماز خواندن بعد از نماز عصر تا غروب خورشید، برخی از علما نظرشان این است که هر کس در وقت عصر وارد مسجد شد، می‌‌نشیند و سنت تحیه‌‌ی مسجد را نمی‌‌خواند. و قول راجح این است که هر چند بعد از نماز عصر یا کمی قبل از غروب وارد مسجد شود، تحیه‌‌ی مسجد را می‌‌خواند؛ بنابر عموم فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «إذا دخل أحدکم المسجد فلا یجلس حتی یصلی رکعتین» (هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، ننشیند تا اینکه دو رکعت بخواند)، همچنین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در روز جمعه خطبه می‌‌کردند در همین هنگام مردی وارد شد و نشست، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمود: فلانی! آیا نماز خواندی؟ گفت: خیر! فرمود: بلند شو و دو رکعت سبک بخوان. حال که انسان امر شده حتی در حالت خطبه‌‌ای که سکوت هنگام آن واجب است، ننشیند مگر اینکه دو رکعت بخواند، پس زمانی که در غیر از این حالت وارد مسجد شود، چگونه است؟ همچنین حدیث: «إذا دخل أحدکم المسجد فلا یجلس حتی یصلی رکعتین» (هرگاه یکی از شما وارد مسجد شد، ننشیند تا اینکه دو رکعت بخواند)، حدیث محکم است و خاص نشده است، بلکه عمومیتش محفوظ است، اما حدیث نهی از نماز بعد از نماز عصر خاص چیزهایی است که کسی که تحیه‌‌ی مسجد را در این وقت منع نموده تایید می‌‌شود، لذا زمانی که با احادیثی دیگر یا با حالات مشخص خاص شده، دلالت می‌‌دهد بر اینکه غیر محفوظ است و عام غیر محفوظ اصولی‌‌ها در آن اختلاف نموده‌‌اند: آیا عمومیت آن به عنوان حجت باقی می‌‌ماند یا خیر؟ و صحیح این است که در غیر از آن چیزهایی که خاص شده به عنوان حجت باقی می‌‌ماند ولی عمومیت آن بر خلاف عام محفوظ ضعیف است. در هر حال قول راجح در مسأله‌‌ی نماز در اوقات نهی این است که هر نمازی که دارای سبب باشد مانند: داخل شدن به مسجد، سنت وضو، استخاره در آن چه قبل از خروج وقت نهی فوت می‌‌شود و... نهیی در آن وجود ندارد و این ترجیح شیخ الاسلام ابن تیمیه ، مدهب شافعی و یکی از روایات از امام احمد است.

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه