(۲۶۸۴) سوال: از صحابه وارد شده که گفته‌‌اند: «کان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یعلمنا الإستخارة فی أمورنا کما یعلمنا السورة من القرآن»[۱](رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ما نماز استخاره را یاد می‌‌داد، همان‌‌طور که سوره‌‌ای از قرآن را  یاد می‌‌داد)، سؤالم این است: آیا استخاره فقط در امور دنیوی است یا در امور تعبدی نیز است؟ آیا مثلا هنگامی که می‌‌خواهم به حج یا جهاد بروم استخاره نمایم؟ و اگر جواب مثبت است، چگونه بین آن و بین دعای استخاره جمع ببندم که در آن آمده‌‌: بارالها! اگر می‌‌دانی که سفرم به حج یا جهاد، برایم در دین، دنیا و فرجام کارم خیر است، آن را برایم مقدور بگردان و اگر می‌‌دانی که برایم شر است تا آخر… ، مثلا چطور در حج که فرض است، خیر در درین نباشد؟ همان‌‌طور چطور رفتن به جهاد که فرض عین است، شر باشد؟ لطفا توضیح دهید. جزاکم الله خیرا.

جواب:

حدیثی که پیرامون نماز استخاره از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده، حدیثی شامل و عام است در تمام اموری که برای انسان اهمیت دارد و نمی‌‌داند که خیر در انجام آن یا ترک نمودنش است، لذا از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ طلب استخاره می‌‌کند، اما شامل امور فرض بر شخص نمی‌‌شود، زیرا امور فرض در آن بر شخص بدون شک خیر است.

بنابراین هنگامی که حج بر انسان واجب شد و شروط وجوب تکمیل شد، بر او لازم است که بدون استخاره حج نماید، همان‌‌طور که هنگامی که مثلا برای نماز ظهر اذان داده شد، بر او واجب است که بدون استخاره آن را بخواند، همچنین هنگامی که جهاد بر او واجب شد و به نسبتش فرض عین شد، واجب است که بدون استخاره به جهاد برود.

اما اگر یک چیز مشروع باشد ولی واجب نباشد، ممکن است که استخاره در آن وارد شود، به این معنا که مشروعات برخی از برخی دیگر بهتر هستند، برخی اوقات انسان می‌‌خواهد عمره انجام دهد یا حج سنت انجام دهد ولی نمی‌‌داند که حج بهتر است یا اینکه در کشورش برای دعوت و راهنمایی مردم و رسیدگی به مصالح خانواده‌‌اش باقی بماند؟ در این صورت از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ استخاره می‌‌کند، نه از این جهت که در فضیلت عمره شک دارد، بلکه از این جهت که شک دارد آیا در این زمان رفتن به عمره بهتر است یا اینکه در کشورش باقی بماند؟ و این امر واردی است  و استخاره در آن ممکن است.

و کسی که در حدیث استخاره و هدی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بیندیشد، می‌‌داند که استخاره جز در امری که انسان در آن متردد است وارد نمی‌‌شود، اما امری که در آن تردیدی ندارد، استخاره در آن مشروع نیست و همان‌‌طور که گذشت در امور واجب احتمال تردید و شک در انجام آن وارد نمی‌‌شود؛ زیرا واجب است در هر صورت انجام شود، مادامی که شروط وجوب موجود باشد.

[۱] تخریج آن گذشت.