پنج‌شنبه 25 جمادی‌الاول 1448
۱۴ آبان ۱۴۰۵
5 نوامبر 2026

(۲۵۶۹) زمان دقیق یک‌سوم آخر شب

(۲۵۶۹) سوال: نظر شیخ الاسلام ابن تیمیه بر این است که شب از هنگام غیب شدن خورشید تا طلوع خورشید ادامه دارد، در نتیجه یک سوم آخر شب تا طلوع خورشید ادامه دارد، آیا این درست است؟

جواب: علمای لغت اختلاف نموده که چه زمانی روز شروع می‌‌شود؟ برخی گفته‌‌اند: با طلوع خورشید شروع می‌‌شود و با غروب خورشید تمام می‌‌شود، چون پرتو خورشید و نور آن از طلوع فجر شروع می‌‌شود و با غروب خورشید تمام می‌‌شود، برخی نیز گفته‌‌اند: روز از طلوع خورشید شروع می‌‌شود و اتفاق نموده که با غروب خورشید تمام می‌‌شود.

اما آنچه آشکار است این است که روز شرعی از طلوع خورشید شروع می‌‌شود، بنابر فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مورد روزه: { فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ ۚ }[بقره: ۱۸۷](پس اکنون (در شبهای رمضان می‌توانید) با آنان آمیزش کنید، و آنچه را خدا برای شما مقرر داشته طلب کنید. و بخورید و بیاشامید، تا رشته‌ی سپید صبح از رشته‌ی سیاه (شب) برای شما آشکار شود، سپس روزه را تا شب به پایان رسانید) یعنی: تا غروب خورشید.

اما در لغت عربی و همچنین آنچه در اصطلاح فلکی آشکار است، روز از طلوع خورشید تا غروب خورشید ادامه دارد، لذا نوری که قبل از آن هنگام طلوع فجر ایجاد می‌‌شود، اعتبار ندارد، همانطور که نوری که در پی آن هنگام غیب شدن ایجاد می‌‌شود، اعتبار ندارد.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: يرى شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله أن الليل يبدأ من مغيب الشمس إلى طلوع الشمس، وبالتالي يكون ثلث الليل الآخر يستمر حتى طلوع الشمس، هل هذا صحيح؟

فأجاب رحمه الله تعالى: علماء اللغة اختلفوا متى يبتدئ النهار؟ فمنهم من قال: إنه يبتدئ بطلوع الفجر، إذ إن أشعة الشمس ونورها يبدأ بطلوع الفجر، وينتهي بغروب الشمس، ومنهم من قال: إن النهار يبتدئ من طلوع الشمس، واتفقوا على أنه ينتهي بغروب الشمس.

والذي يظهر أن النهار الشرعي يبتدئ بطلوع الفجر؛ لقول الله -تبارك وتعالى- في الصيام: ﴿ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ ﴾[البقرة: ۱۸۷] أي: إلى غروب الشمس. وأما في اللغة العربية والظاهر أيضًا في الاصطلاح الفلكي فإن النهار يبدأ من طلوع الشمس إلى غروبها، فلا يعتبر الضوء السابق عليها الذي يبتدئ بطلوع الفجر، كما لا يعتبر الضوء المتخلف عنها إذا غابت.

مطالب مرتبط:

(۲۵۳۲) فضیلت نماز تهجد در شب چیست؟

تهجد در شب از برترین عبادت‌ها وبهترین نمازها بعد از فرایض است،...

ادامه مطلب …

(۲۵۶۰) تعداد رکعات نماز شب چقدر است و وقت آن کی است؟

رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نه در رمضان و نه در غیر رمضان بر یازده رکعت نمی‌‌افزودند.....

ادامه مطلب …

(۲۵۵۴) حکم عدم ختم قرآن توسط امام جماعت در ماه رمضان

اگر برای شخص سخت بود که بین ترتیل و تدبر و بین اتمام ختم جمع ببندد، تدبر و ترتیل و طمانینه در رکوع و سجود بهتر از مراعات ختم نمودن است و چیزی بر او نیست اگر قرآن را برای آن‌‌ها ختم نمود....

ادامه مطلب …

(۲۵۴۹) آیا بر امام واجب است در نماز تراویح قرآن را ختم کند؟

بر امام لازم نیست که در رمضان قرآن را ختم نماید...

ادامه مطلب …

(۲۵۴۸) حکم قرائت یک صفحه در هر رکعت نماز تراویح

قراءت این امام یک صفحه در هر رکعت از نماز تراویح طولانی نیست، بلکه متوسط است اگر نگوییم به اندک بودن نزدیک‌تر است. این برای بیشتر نمازگزاران مناسب است...

ادامه مطلب …

(۲۵۴۷) نماز تراویح چند رکعت است؟

بهترین تعداد بین یازده و سیزده رکعت است و این بهتر از اضافه نمودن بر آن است اگر دقت، طمانینه، زیاد دعا نمودن، تسبیح و تلاوت قرآن در آن حاصل شود....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه