یکشنبه 9 ربیع‌الثانی 1448
۲۸ شهریور ۱۴۰۵
20 سپتامبر 2026

(۲۵۶۹) زمان دقیق یک‌سوم آخر شب

(۲۵۶۹) سوال: نظر شیخ الاسلام ابن تیمیه بر این است که شب از هنگام غیب شدن خورشید تا طلوع خورشید ادامه دارد، در نتیجه یک سوم آخر شب تا طلوع خورشید ادامه دارد، آیا این درست است؟

جواب: علمای لغت اختلاف نموده که چه زمانی روز شروع می‌‌شود؟ برخی گفته‌‌اند: با طلوع خورشید شروع می‌‌شود و با غروب خورشید تمام می‌‌شود، چون پرتو خورشید و نور آن از طلوع فجر شروع می‌‌شود و با غروب خورشید تمام می‌‌شود، برخی نیز گفته‌‌اند: روز از طلوع خورشید شروع می‌‌شود و اتفاق نموده که با غروب خورشید تمام می‌‌شود.

اما آنچه آشکار است این است که روز شرعی از طلوع خورشید شروع می‌‌شود، بنابر فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مورد روزه: { فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ ۚ }[بقره: ۱۸۷](پس اکنون (در شبهای رمضان می‌توانید) با آنان آمیزش کنید، و آنچه را خدا برای شما مقرر داشته طلب کنید. و بخورید و بیاشامید، تا رشته‌ی سپید صبح از رشته‌ی سیاه (شب) برای شما آشکار شود، سپس روزه را تا شب به پایان رسانید) یعنی: تا غروب خورشید.

اما در لغت عربی و همچنین آنچه در اصطلاح فلکی آشکار است، روز از طلوع خورشید تا غروب خورشید ادامه دارد، لذا نوری که قبل از آن هنگام طلوع فجر ایجاد می‌‌شود، اعتبار ندارد، همانطور که نوری که در پی آن هنگام غیب شدن ایجاد می‌‌شود، اعتبار ندارد.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: يرى شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله أن الليل يبدأ من مغيب الشمس إلى طلوع الشمس، وبالتالي يكون ثلث الليل الآخر يستمر حتى طلوع الشمس، هل هذا صحيح؟

فأجاب رحمه الله تعالى: علماء اللغة اختلفوا متى يبتدئ النهار؟ فمنهم من قال: إنه يبتدئ بطلوع الفجر، إذ إن أشعة الشمس ونورها يبدأ بطلوع الفجر، وينتهي بغروب الشمس، ومنهم من قال: إن النهار يبتدئ من طلوع الشمس، واتفقوا على أنه ينتهي بغروب الشمس.

والذي يظهر أن النهار الشرعي يبتدئ بطلوع الفجر؛ لقول الله -تبارك وتعالى- في الصيام: ﴿ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ [البقرة: ۱۸۷] أي: إلى غروب الشمس. وأما في اللغة العربية والظاهر أيضًا في الاصطلاح الفلكي فإن النهار يبدأ من طلوع الشمس إلى غروبها، فلا يعتبر الضوء السابق عليها الذي يبتدئ بطلوع الفجر، كما لا يعتبر الضوء المتخلف عنها إذا غابت.

مطالب مرتبط:

(۲۵۶۳) آیا جایز است که قرآن را در قیام اللیل از روی مصحف بخوانم؟

اشکالی ندارد که انسان در نماز از روی مصحف بخواند اگر که آنچه می‌‌خواهد بخواند را حفظ نیست، و درا این باره از‌ام المؤمنین عایشه اثری وارد شده است....

ادامه مطلب …

(۲۵۵۰) حکم ختم قرآن در نماز تراویح و قیام شب

بر انسان واجب نیست که کل قرآن را در رمضان ختم کند، اما امر پسندیده‌‌ای است، تا مردم کلام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را از اول تا آخر آن بشنوند، اما حتما لازم نیست....

ادامه مطلب …

(۲۵۴۶) نماز تراویح به طور صحیح که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده چگونه است؟

عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا سؤال شدند که نماز پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رمضان چگونه بود؟ گفتند: (ایشان در رمضان و در غیر از رمضان بر یازده رکعت اضافه نمی‌‌نمودند، چهار رکعت می‌‌خواندند که از کیفیت و طولانی بودن آن نپرس، سپس چهار رکعت می‌‌خواندند که از کیفیت و طولانی بودن آن نپرس، سپس سه رکعت می‌‌خواندند)...

ادامه مطلب …

(۲۵۳۷) حکم فضیلت جماعت در نمازهای نافله مانند تراویح

نوافلی که جماعت خواندن در آن سنت است، می‌توان گفت: بنابر عموم حدیث مضاعف می‌‌شود و می‌توان گفت بهتر است اما به فضیلت معین که بیست و هفت درجه است، جزم نمی‌‌شود. در هر صورت بدون شک از نماز فردی بهتر است....

ادامه مطلب …

(۲۵۳۸) حکم ترک نماز تراویح به علت اشتغال در محل کار و قضای آن پس از پایان کار

گناهی بر او نیست، زیرا نماز تراویح از جمله نمازهای مستحب است و واجب نیست ....

ادامه مطلب …

(۲۵۳۶) کم اقتدای در نماز تراویح با رادیو یا تلویزیون در ماه رمضان

این کار جایز نیست و از او قبول نمی‌‌شود،...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه