(۲۳۴۸) سوال: در میان ما عادتی وجود دارد که در پایان نماز، به‌ویژه نماز صبح و مغرب، وقتی امام سلام می‌دهد و نماز را به پایان می‌رساند و پیش از آنکه به سمت نمازگزاران برگردد، او یا مؤذن یا مثلا یکی از نمازگزاران این آیه‌ای را می‌خواند: {إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَـٰۤىِٕكَتَهُۥ یُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِیِّۚ یَـٰۤأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ صَلُّوا۟ عَلَیۡهِ وَسَلِّمُوا۟ تَسۡلِیمًا} [سوره اﻷحزاب: ۵۶]: (به راستی، الله و فرشتگانش بر پیامبر درود می‌فرستند) تا پایان آیه سپس آهسته برای خود می‌گوید: «اللهم صلِّ وسلم علیه» و سایر نمازگزاران نیز همین را تا حدود صد بار تکرار می‌کنند، پس از آن، آیه‌الکرسی خوانده می‌شود سپس تسبیح، تحمید، و تکبیر گفته می‌شود و در پایان می‌گوید: «لا إله إلا الله محمد رسول الله، لا إله إلا الله وحده لا شریک له» سپس امام یا کسی که به جای او قرار دارد با صدای بالا و دست‌های بلند دعا می‌کنند اما سایر نمازگزاران به‌صورت آهسته دعا می‌کنند یا آمین می‌گویند؛ آیا این روش پایان دادن به نماز در شریعت وارد شده است؟

جواب:

این روش در شریعت اسلامی وارد نشده است بلکه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم زمانی که سلام نماز را سلام می‌داد، سه بار استغفار می‌کرد و می‌فرمود: «اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ، تَبَارَكْتَ ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ»[۱] : (بار الهی! تو سلامی و سلامت از سوی توست، بابرکت هستی ای صاحب شکوه و بزرگواری) همچنین اذکار دیگری که از رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وعلی‌آله‌وسلم وارد شده است.

اما این شیوه (که در سؤال ذکر شده) بدعتی زشت و ناپسند است که در آن از آنچه رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم به آن هدایت کرده، عدول شده است. واجب است که این افراد به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه کنند و به هدایت رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم بازگردند که الحمدلله در کتب حدیث و فقها موجود است و باید دانست کسی که پس از آگاهی از بدعت همچنان به آن ادامه دهد، تنها بر گمراهی و دوری خود از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ خواهد افزود.

ما از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ درخواست می‌کنیم که برادران مسلمان ما را به راه کسانی که بر آنان نعمت داده است، یعنی پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان، هدایت کند.

نمازگزاران را تشویق و توصیه می‌کنیم که به این روش توجه نکنند: زمانی که سلام دادند، سه بار استغفار کنند و بگویند: «اللهم أنت السلام ومنك السلام، تباركت يا ذا الجلال والإكرام»، و آنچه از اذکار از رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم وارد شده است، را بگویند و سپس بروند و امام را تنها بگذارند و اگر امام به سنت بازگردد و احادیث وارده از رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم در این زمینه را بخواند، او امامی برای متقین خواهد شد؛ چرا که بازگشت از بدعت به سنت از تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و مردم از امامان خود پیروی خواهند کرد، و در این صورت او امامی برای متقین خواهد بود.

از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌خواهیم که همه ما را به آنچه خیر و صلاح در آن است، موفق گرداند و ما را به راه راست هدایت کند؛ راه کسانی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر آنان نعمت داده است، از جمله پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان.

[۱] تخریج آن گذشت.