(۲۲۷۵) سوال: بعضی از مردم انگشت اشاره را در تشهد تا آخر آن تکان می‌دهند آیا آین جایز است؟ یا تکان دادن انگشت اشاره محدود به هنگام گفتن این است: أشهد أن لا إله إلا الله و أشهد أن محمدا عبده و رسوله؟

جواب:

تکان دادن انگشت اشاره فقط در هنگام دعا می‌باشد و در کل تشهد نیست پس هنگامی که دعا می‌کند آن را حرکت می‌دهد همانگونه که در حدیث آمده است: «یحرکها یدعو بها»[۱] (آن تکان می‌داد و همراه آن دعا می‌کرد) وجه آن این است که دعاکننده هنگامی که الله را می‌خواند و او در آسمان می‌باشد برای اینکه الله می‌فرماید: {ءَأَمِنتُم مَّن فِی ٱلسَّمَاۤءِ أَن یَخۡسِفَ بِكُمُ ٱلۡأَرۡضَ فَإِذَا هِیَ تَمُورُ* أَمۡ أَمِنتُم مَّن فِی ٱلسَّمَاۤءِ أَن یُرۡسِلَ عَلَیۡكُمۡ حَاصِبࣰاۖ فَسَتَعۡلَمُونَ كَیۡفَ نَذِیرِ} [سوره الملك: ۱۶-۱۷] (آیا خود را از کسی‌که در آسمان است، در امان می‌دانید، که (فرمان دهد) زمین شما را فرو برد، پس آن ناگهان به لرزش در آید؟* یا خود را از کسی‌که در آسمان است، در امام می‌دانید، که تند بادی همراه با سنگریزه بر شما فرستد؟ پس بزودی خواهید دانست که هشدار من چگونه است) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «أَلَا تَأْمَنُونِي، وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ»[۲] (آیا من را در کارهای خود امین نمی‌شمارید در حالی که من امین کسی هستم که آسمان است) پس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  در آسمان می‌باشد یعنی در علو و بالاتر از هر چیزی می‌باشد و هنگامی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  را می‌خوانی به سوی علو و بالا اشاره می‌کنی و برای همین از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است هنگامی که برای کردم در حجة الوداع خطبه می‌کرد فرمود: «ألا هل بلغت؟ قالوا: نعم. فرفع أصبعه إلى السماء و جعل ينكتها إلى الناس يقول: اللهم اشهد، اللهم اشهد، اللهم اشهد، ثلاثا»[۳] (آگاه باشید آیا ابلاغ کردم؟ گفتند: بله. پس انگشتش را به سمت آسمان بالا برد و با آن به سمت مردم اشاره کرد و سه بار گفت: باراللهی شاهد باش، بار اللهی شاهد باش، بار اللهی شاهد باش) و این دلالت دارد که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بالاتر از هر چیزی است و این امری است که با فطرت، عقل، نقل و اجماع واضح است و بر همین مبنا هر وقت که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را می‌خوانی انگشت اشاره‌ات را به سوی آسمان حرکت ده و در غیر این صورت آن را حرکت مده.

پس باید مواضع دعا در تشهد را دنبال کنیم که در اینها است: السلام علیک أیها النبی، السلام علینا و علی عباد الله الصالحین، اللهم صل علی محمد، اللهم بارک علی محمد، أعوذ بالله من عذاب جهنم و من عذاب القبر و من فتنة المحیا و الممات و من فتنة المسیح الدجال، این هشت‌تا از مواضع دعا بود که انگشت را به سوی آسمان اشاره کرده می‌شود.

[۱] رواه احمد (۳۱۸/۴) و ابو داود (۷۲۶) و نسائی (۸۷۹) و ابن ماجه (۸۶۷).

[۲] رواه البخاری (۴۳۵۱) و مسلم (۱۰۶۴).

[۳] رواه مسلم (۱۲۱۸).