(۲۲۷۱) سوال: آیا در تشهد اول نماز جایز است که دعا خوانده شود؟

جواب:

شایسته است که انسان تشهد اول را کوتاه بخواند و تا اینجا بخواند: أشهد أن لا إله إلا الله و أشهد أن محمد عبده و رسوله و اما دعا در تشهد آخر می‌باشد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «إِذَا فَرَغَ أَحَدُكُمْ مِنَ التَّشَهُّدِ الْآخِرِ، فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ أَرْبَعٍ : مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ» رواه البخاری (۱۳۷۷) و مسلم (۵۸۸). (هر گاه یکی از شما از تشهد آخر را خواند از چهار چیز به الله پناه ببرد: از عذاب جهنم و از عذاب قبر و از فتنه‌ی زندگی و مرگ و از شر مسیح دجال) و برای قول رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به معاذ بن جبل رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ فرمودند: «لَا تَدَعَنَّ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ تَقُولُ : اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ»[۱] (بعد از هر نماز فرض این را رها مکن که بگویی: باراللهی مرا یاری ده که تو را یاد کنم و شکر گذارت باشم و به بهترین روش بندگیت نمایم)و معنی بعد از هر نماز یعنی در آخر نماز قبل از سلام دادن و هرگاه به لفظ پشت هر نماز دعا کردن بود، اینگونه است زیرا که محل دعا در نماز بعد از تهشد است برای این که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حدیث ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ هنگامی که تشهد را ذکر می‌کند می‌فرماید: «ثُمَّ لْيَتَخَيَّرْ مِنَ الدُّعَاءِ»[۲] (سپس هر دعایی که دارد را از الله درخواست کند و در رلفظی دیگر، به آنچه دوست دارد) اما اگر مقید به ذکر عقب نماز یا پشت نماز بود برای بعد سلام دادن می‌باشد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {فَإِذَا قَضَیۡتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱذۡكُرُوا۟ ٱللَّهَ قِیَـٰمࣰا وَقُعُودࣰا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمۡۚ} [سوره النساء: ۱۰۳] (پس چون نماز را به پایان رساندید، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را ایستاده، و نشسته و بر پهلوی خویش (خوابیده) یاد کنید) پس قول رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «تُسَبِّحُونَ، وَتُكَبِّرُونَ، وَتَحْمَدُونَ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ مَرَّةً»[۳] (بعد از نماز سی و سه بار تسبیح و تکبیر و تحمید می‌گویند) مرادش از «دبر» که یعنی پشت، بعد از سلام دادن است زیرا که این ذکر است.

[۱] رواه احمد (۵/۲۴۴) و ابو داود (۱۵۲۲) و نسائی (۱۳۰۳).

[۲] رواه احمد (۱/۴۳۷) و نسائی (۱۲۹۸). و در لفظی دیگر «ما أحب» رواه البخاری (۸۳۵) و مسلم (۴۰۲).

[۳] رواه البخاری (۶۳۲۹) و مسلم (۵۹۵).