(۲۱۰۶) سوال: کدام افضل است که در جهت راست امام در صف دوم بشینم یا در جهت چپ امام در صف اول بشینم

جواب:

افضل صف اول است و از چپ و راست صف دوم افضل‌تر است زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «ألا تصفون کما تصف الملائکة عند ربها؟ قالوا: کیف ذلک یا رسول الله؟ قال: یتراصون و یکملون الأول فالأول»[۱] (صف ببندید؛ همان گونه که ملائکه در پیشگاه پروردگار خویش صف می‌بندند. گفتیم: یا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم صف‌کشیدن ملائکه در نزد پروردگارشان چگونه است؟ فرمود: آنان صفوف را کامل می‌کنند و در صف به هم می‌چسبند) و فرمودند: «لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ، ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا»[۲] (اگر مردم ارزش (خیر و برکت و ثواب) اذان و ایستادن در صف اول نماز جماعت را می‌دانستند و (برای دستیابی به آن) راهی جز قرعه‌کشیدن نمی‌یافتند، قطعاً بر سر آن قرعه می‌کردند) پس صف اول مطلقا از صف دوم افضل است ولی در یک صف آیا سمت راست افضل است یا نزدیک‌تر؟ جواب: نزدیک‌تر اولی است مگر این که در نزدیکی چپ و راست مساوی باشند که راست افضل است و در این صورت پس نزدیک‌تر در سمت چپ افضل است از دورتر در سمت راست.

و چیزی که بر این دلالت دارد این است که مردم صف را از وسط شروع می‌کنند و از جوانب آن تکمیل می‌کنند و این نیست که اول جانب راست را پر کنند بعد سمت چپ بایستند و همچنین چیزی که بر آن دلالت دارد اول امر مشروع در صف ایستادن سه نفر بود که امام وسط آنها یعنی بینشان بود و یکی از مأمومین در سمت چپ و دیگری در سمت راست قرار داشت و اگر سمت راست مطلقا افضل بود باید هر دو نفر سمت راست بودند و معلوم است که این که امام در وسط دو نفر قرار گیرد منسوخ شد و این سنت شد که امام جلوتر بایستد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه مسلم (۴۳۷).